Matura z biologii 2023, zadanie 2: Budowa kwiatu i zapylanie goryczki wiosennej – odpowiedzi i wyjaśnienie

A to korona (płatki korony), B to kielich (działki kielicha). Goryczka jest okrytonasienna, a pokoleniem dominującym jest sporofit. Barwny kwiat przywabia owady zapylające, co zwiększa szansę na zapylenie i sukces rozrodczy.

O czym jest zadanie 2?

Zadanie dotyczy goryczki wiosennej – niewielkiej rośliny o dużych, intensywnie niebieskich kwiatach, zapylanej przez motyle i trzmiele. Uczeń analizuje zdjęcie i schemat przekroju kwiatu, na którym literami oznaczono elementy okwiatu. Na tej podstawie rozwiązuje polecenia o budowie kwiatu, przynależności systematycznej i roli barwnika.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 6 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 2.1 (0–1 pkt)

Podaj nazwy elementów okwiatu goryczki wiosennej oznaczonych na rysunku literami A i B. A. ... B. ...

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A – korona (płatki korony, płatek korony); B – kielich (działki kielicha, działka kielicha)

Na przekroju kwiatu okwiat jest zróżnicowany na dwa piętra. Zewnętrzne, zwykle zielone liście okwiatu tworzą kielich (B), a wewnętrzne, barwne – koronę (A). Litera A wskazuje na intensywnie niebieski, okazały element, czyli koronę, a B na zewnętrzny okółek, czyli kielich.

Punktacja: Punkt za poprawne nazwanie obu elementów. Nie uznaje się zbyt ogólnej odpowiedzi „działka okwiatu”, bo dotyczy ona obu pięter okwiatu.

Zadanie 2.2 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały informacje prawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Goryczka wiosenna należy do (nagonasiennych / okrytonasiennych). W przemianie pokoleń goryczki wiosennej pokoleniem dominującym jest (gametofit / sporofit).

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: okrytonasiennych; sporofit

Goryczka ma kwiaty z okwiatem, słupkiem i pręcikami, a nasiona zawiązują się w zalążni zamkniętej w słupku – to cechy okrytonasiennych. U roślin nasiennych, w tym okrytonasiennych, dominującym, samożywnym pokoleniem jest sporofit (roślina), a gametofit jest silnie zredukowany.

Punktacja: Punkt za poprawne podkreślenie obu określeń. Brak punktu, jeśli jedno z dwóch podkreśleń jest błędne lub brak odpowiedzi.

Zadanie 2.3 (0–1 pkt)

Wykaż, że produkcja barwnika w kwiatach jest korzystna dla goryczki wiosennej mimo kosztów energetycznych, związanych z syntezą tego barwnika.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Barwne kwiaty przywabiają owady zapylające (motyle i trzmiele), które przenoszą pyłek i doprowadzają do zapylenia, zwiększając sukces rozrodczy rośliny.

Goryczka jest niewielka, więc musi być dobrze widoczna dla zapylaczy. Intensywny kolor kwiatu działa jak powabnia i zwiększa szansę, że owad odwiedzi kwiat i przeniesie pyłek. W efekcie roślina zawiązuje nasiona, więc korzyść z zapylenia przewyższa koszt syntezy barwnika.

Punktacja: Punkt za wykazanie korzyści z przywabiania owadów powiązanej z zapyleniem. Nie uznaje się odpowiedzi mówiącej tylko o przywabianiu zwierząt bez wskazania korzyści dla rośliny, np. „barwne kwiaty przywabiają owady”.

Najczęstsze błędy w zadaniu 2

Zamiana miejscami korony i kielicha lub podanie zbyt ogólnej odpowiedzi „działka okwiatu”.
Błędne podkreślenie „nagonasienne” lub pomylenie gametofitu ze sporofitem jako pokolenia dominującego.
Odpowiedź w 2.3 ograniczająca się do „kwiaty przywabiają owady”, bez wskazania, że chodzi o zapylenie i korzyść dla rośliny.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: A. Szweykowska i J. Szweykowski, Botanika, Warszawa 2013.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.