Matura z biologii 2023, zadanie 3: Mejoza w cyklach życiowych roślin i krążkopławów – odpowiedzi i wyjaśnienie

Mejoza u roślin zachodzi przy powstawaniu zarodników przez sporofit, a u krążkopławów przy wytwarzaniu gamet przez meduzę. Jej rola polega na redukcji liczby chromosomów, co równoważy ich podwojenie podczas zapłodnienia.

O czym jest zadanie 3?

Zadanie pokazuje dwa uproszczone cykle życiowe: roślin i krążkopławów. Uczeń ma wskazać miejsce mejozy w każdym z nich oraz wyjaśnić, dlaczego bez mejozy cykl rozmnażania płciowego nie może się domknąć.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 7 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 3.1 (0–1 pkt)

Uzupełnij schematy A i B – w każdym cyklu życiowym obok właściwej strzałki zaznacz symbolem „R!” etap, podczas którego zachodzi mejoza.
A. rośliny B. krążkopławy
sporofit polip
zarodniki strobila
zygota zygota
gametofit meduza
gamety gamety

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A: mejoza przy przejściu sporofit → zarodniki. B: mejoza przy przejściu meduza → gamety.

U roślin sporofit jest diploidalny i w wyniku mejozy wytwarza haploidalne zarodniki. U krążkopławów diploidalna meduza produkuje w wyniku mejozy haploidalne gamety. Polip, strobila i zygota nie są w tych schematach miejscem mejozy.

Punktacja: Punkt jest za poprawne zaznaczenie mejozy zarówno na schemacie A, jak i B. Egzaminator nie uzna odpowiedzi, jeśli mejoza zostanie wskazana tylko w jednym cyklu albo w niewłaściwym miejscu.

Zadanie 3.2 (0–1 pkt)

Wykaż, że mejoza jest niezbędna do zamknięcia cyklu życiowego eukariontów rozmnażających się płciowo.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Mejoza redukuje liczbę chromosomów, dzięki czemu po połączeniu gamet podczas zapłodnienia nie dochodzi do stałego podwajania liczby chromosomów w kolejnych pokoleniach.

Podczas zapłodnienia łączą się dwie gamety, więc liczba chromosomów wzrasta do poziomu diploidalnego. Gdyby nie było mejozy, w każdym następnym pokoleniu liczba chromosomów byłaby coraz większa. Mejoza obniża ją z 2n do n i pozwala utrzymać stałą liczbę chromosomów u gatunku.

Punktacja: Punkt jest za wyjaśnienie, które łączy podwojenie liczby chromosomów przy zapłodnieniu z koniecznością jej redukcji podczas mejozy. Egzaminator nie uzna odpowiedzi mówiącej tylko, że mejoza tworzy gamety, bez odniesienia do liczby chromosomów.

Najczęstsze błędy w zadaniu 3

Uczniowie zaznaczają mejozę u roślin przy powstawaniu gamet przez gametofit, zamiast przy powstawaniu zarodników przez sporofit.
U krążkopławów błędnie wskazują mejozę przy przejściu polip → strobila albo zygota → polip, a nie przy wytwarzaniu gamet przez meduzę.
W 3.2 piszą tylko, że mejoza jest potrzebna do wytworzenia gamet, i nie wyjaśniają redukcji liczby chromosomów po zapłodnieniu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (w maju 2023). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.