Matura z biologii 2023, zadanie 4: Wpływ światła na chlorofil u storczyka – odpowiedzi i wyjaśnienie

4.1: P, F, F. 4.2: etap 1 miał wyrównać rośliny i wykluczyć wpływ innych czynników. 4.3: pomiar w pierwszym dniu etapu 2 był punktem kontrolnym do oceny późniejszych zmian i podobieństwa grup.

O czym jest zadanie 4?

Doświadczenie dotyczyło wpływu intensywności oświetlenia na zawartość chlorofilu a, chlorofilu b, chlorofilu całkowitego oraz stosunek a/b w liściach storczyka Phalaenopsis. Najpierw przez dwa miesiące rośliny przebywały w jednakowych warunkach, a potem podzielono je na grupę słabego i silnego światła i przez 10 tygodni porównywano zawartość chlorofilu.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 8 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 4.1 (0–2 pkt)

Oceń, czy dokończenia poniższego zdania są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
W ostatnim dniu trwania drugiego etapu doświadczenia:
1. średnia zawartość chlorofilu a była wyższa u roślin w grupie LL niż w grupie HL.
P F
2. średnia zawartość chlorofilu całkowitego w grupie HL była niższa o ponad 300 mg m−2 niż w pierwszym dniu tego etapu doświadczenia.
P F
3. średni stosunek zawartości chlorofilu a/b w grupie LL był przeszło dwukrotnie większy niż w grupie HL.
P F

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – P; 2 – F; 3 – F.

W 10. tygodniu chlorofil a jest wyższy w grupie LL niż w HL, więc pierwsze stwierdzenie jest prawdziwe. Spadek chlorofilu całkowitego w HL względem pierwszego dnia nie przekracza 300 mg m−2, więc drugie stwierdzenie jest fałszywe. Stosunek a/b w LL nie jest ponad dwukrotnie większy niż w HL, więc trzecie stwierdzenie też jest fałszywe.

Punktacja: 2 pkt – trzy poprawne oceny; 1 pkt – dwie poprawne; 0 pkt – jedna poprawna lub brak; egzaminator nie przyzna punktu pośredniego za jedną poprawną ocenę.

Zadanie 4.2 (0–1 pkt)

Określ, w jakim celu w pierwszym etapie doświadczenia wszystkie rośliny były uprawiane w takich samych warunkach środowiskowych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Aby otrzymać rośliny możliwie podobne fizjologicznie i wykluczyć wpływ innych czynników na późniejsze wyniki.

Etap 1 pełni rolę wstępnego wyrównania warunków. Dzięki temu późniejsze różnice między grupami LL i HL można w większym stopniu przypisać różnej intensywności światła, a nie wcześniejszym różnicom między roślinami.

Punktacja: 1 pkt za odpowiedź o wyrównaniu roślin lub wykluczeniu wpływu innych czynników; nie wystarczy samo „aby warunki były takie same” bez związku z kontrolą zmiennych.

Zadanie 4.3 (0–1 pkt)

Określ, w jakim celu wykonano pomiary zawartości chlorofilu w pierwszym dniu trwania drugiego etapu doświadczenia.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Był to pomiar początkowy/kontrolny: pozwalał ustalić stan wyjściowy, później obliczyć zmiany i sprawdzić, czy grupy startują podobnie.

Bez wartości z pierwszego dnia nie wiadomo, czy różnice w kolejnych tygodniach wynikają ze światła, czy z odmiennego stanu początkowego roślin. Pomiar na starcie daje punkt odniesienia do oceny zmian.

Punktacja: 1 pkt za odniesienie do pomiaru kontrolnego, obliczenia zmian lub sprawdzenia podobieństwa grup; nie uznaje się ogólnego „aby porównać wyniki” bez wskazania punktu odniesienia.

Najczęstsze błędy w zadaniu 4

Uczniowie pochopnie odczytują wykresy i mylą kierunek zmian dla chlorofilu a, chlorofilu całkowitego oraz stosunku a/b.
W 4.2 piszą tylko, że rośliny miały takie same warunki, ale nie wyjaśniają, że chodzi o wyrównanie materiału badawczego i kontrolę innych zmiennych.
W 4.3 nie odróżniają pomiaru początkowego/kontrolnego od próby badawczej i nie podają, po co potrzebny jest punkt odniesienia.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: N. Ceusters i in., Performance Index and PSII Connectivity Under Drought and Contrasting Light. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.