Matura z biologii 2023, zadanie 6: Zrzucanie liści jabłoni a auksyny – odpowiedzi i wyjaśnienie

Auksyny z młodych liści hamują powstawanie strefy odcinającej. Zrzucanie liści ogranicza transpirację, gdy zimą brakuje dostępnej wody.

O czym jest zadanie 6?

Zadanie dotyczy doświadczenia na pędach jabłoni, w którym usunięto wierzchołek wzrostu i młode liście, a w jednej próbie zastosowano pastę z IAA. Celem jest sprawdzenie, czy auksyny z młodych liści hamują tworzenie strefy odcinającej. Druga część odnosi się do znaczenia zrzucania liści dla gospodarki wodnej drzew w zimie.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 12 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 6.1 (0–1 pkt)

0–1 Na podstawie przedstawionych wyników badań sformułuj wniosek na temat wpływu auksyn produkowanych przez młode liście na rozwój strefy odcinającej liści jabłoni.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Auksyny wytwarzane przez młode liście hamują rozwój strefy odcinającej, czyli potwierdzają postawioną hipotezę.

W próbie I usunięto młody liść, czyli źródło auksyn, i po kilku dniach powstała strefa odcinająca. W próbie II na miejsce liścia nałożono pastę z IAA, więc auksyna była dostarczana mimo odcięcia liścia; strefa odcinająca nie powstała. To wskazuje, że naturalne auksyny młodych liści działają hamująco na ten proces.

Punktacja: Punkt za wniosek, że auksyny wytwarzane przez młode liście hamują rozwój strefy odcinającej (lub równoważne potwierdzenie hipotezy o hamowaniu); bez punktu, jeśli uczeń tylko opisuje wyniki albo podaje odwrotny kierunek działania.

Zadanie 6.2 (0–1 pkt)

Przedstaw, na czym polega adaptacja w postaci zrzucania liści przed zimą u drzew 0–1 liściastych klimatu umiarkowanego. W odpowiedzi uwzględnij dostępność wody dla tych roślin w okresie zimowym oraz rolę liści w gospodarce wodnej roślin.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Zrzucanie liści ogranicza transpirację, gdy zimą dostępność wody w glebie jest niska, a liście są głównym miejscem utraty wody.

Zimą woda w glebie jest słabo dostępna, często związana w lodzie, a korzenie nie mogą jej pobierać w wystarczającej ilości. Liście są głównym miejscem transpiracji, więc ich utrzymanie oznaczałoby dużą utratę wody. Zrzucanie liści ogranicza parowanie i chroni roślinę przed suszą fizjologiczną.

Punktacja: Punkt za powiązanie zrzucania liści z ograniczeniem transpiracji lub utraty wody przy zmniejszonej dostępności wody w glebie; bez punktu za ogólne „przetrwanie zimy” bez odniesienia do wody i roli liści.

Najczęstsze błędy w zadaniu 6

Uczeń tylko opisuje wynik próby I i II, nie formułuje wniosku o hamowaniu.
Uczeń odwraca zależność i pisze, że auksyny stymulują rozwój strefy odcinającej.
W części 6.2 uczeń podaje, że drzewo zrzuca liście, by oszczędzać energię, ale nie wiąże tego z transpiracją i dostępnością wody.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: W.K. Purves i in., Life. The Science of Biology, Sunderland 2001;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.