Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024, zadanie 16: Dziedziczenie dwugenowe ubarwienia węża zbożowego – odpowiedzi i wyjaśnienie

Typ dziki mają cztery genotypy: AABB, AABb, AaBB, AaBb. Krzyżówka AaBb × aabb daje potomstwo w stosunku fenotypowym 1:1:1:1 (wszystkie cztery fenotypy po równo).

O czym jest zadanie 16?

Zadanie opisuje dwa niezależne geny autosomalne odpowiadające za barwniki węża: gen A warunkuje pomarańczowe plamy, a gen B czarną obwódkę. Allele recesywne w homozygocie blokują syntezę danego barwnika, więc fenotyp zależy od tego, czy w obu loci jest przynajmniej jeden allel dominujący. Na tej podstawie trzeba wypisać genotypy typu dzikiego oraz przeanalizować krzyżówkę podwójnej heterozygoty z podwójną homozygotą recesywną.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 21 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 16.1 (0–1 pkt)

Zapisz wszystkie możliwe genotypy węży o ubarwieniu typu dzikiego.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: AABB, AABb, AaBB, AaBb

Typ dziki to jednocześnie pomarańczowe plamy i czarna obwódka, czyli synteza obu barwników musi być możliwa. Wymaga to obecności co najmniej jednego dominującego allelu A i co najmniej jednego dominującego allelu B. Dlatego w obu loci dopuszczamy układ heterozygoty lub homozygoty dominującej, co daje cztery kombinacje.

Punktacja: Punkt za wypisanie dokładnie czterech genotypów z dominującym allelem w obu loci; brak choćby jednego z nich lub dopisanie układu z recesywną homozygotą w którymś loci oznacza 0 pkt.

Zadanie 16.2 (0–2 pkt)

Zapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie podaj oczekiwany stosunek fenotypowy potomstwa podwójnie heterozygotycznej samicy o ubarwieniu dzikim i albinotycznego samca. Zastosuj oznaczenia alleli podane w tekście. Krzyżówka genetyczna: Stosunek fenotypowy:

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: ♀ AaBb × ♂ aabb; gamety samicy: AB, Ab, aB, ab, samca: ab; potomstwo: AaBb, Aabb, aaBb, aabb; stosunek fenotypowy 1:1:1:1

Podwójna heterozygota wytwarza cztery rodzaje gamet w równych proporcjach, bo geny leżą na różnych chromosomach i dziedziczą się niezależnie. Albinotyczny samiec to aabb, więc daje wyłącznie gamety ab. Po połączeniu każdej gamety samicy z gametą ab powstają cztery różne genotypy potomstwa w równych proporcjach. Każdy z nich odpowiada innemu fenotypowi: dziki, plamy bez obwódek, obwódki bez plam, albinos.

Punktacja: 2 pkt za poprawną krzyżówkę (właściwe genotypy rodziców, gamety i potomstwo) oraz prawidłowy stosunek 1:1:1:1; 1 pkt tylko za poprawną krzyżówkę bez stosunku lub z błędnym stosunkiem.

Najczęstsze błędy w zadaniu 16

Podawanie jako typu dzikiego tylko AaBb i pomijanie homozygot dominujących AABB, AABb, AaBB.
Zapominanie, że samiec aabb wytwarza wyłącznie gamety ab, i wypisywanie czterech rodzajów gamet u obu rodziców.
Błędne ustalanie fenotypów — np. uznanie aabb lub Aabb za typ dziki, mimo braku jednego z barwników.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024 (w grudniu 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: M. Maćkowiak i A. Michalak (red.), Biologia. Jedność i różnorodność, Warszawa 2008.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.