Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024, zadanie 18: Nisze ekologiczne gołębiowatych i konkurencja – odpowiedzi i wyjaśnienie

18.1: nie można sformułować wniosku, bo brak danych o G. rufigula bez konkurentów. 18.2: drapieżnik zmniejsza konkurencję wewnątrzgatunkową, a spadek liczebności ofiary rozszerza niszę konkurenta. 18.3: oba gatunki z Bagabag należą do jednego rodzaju Chalcophaps.

O czym jest zadanie 18?

Zadanie dotyczy różnicy między niszą podstawową a realizowaną oraz wpływu współwystępowania gatunków i drapieżnictwa na zajmowany biotop. Wstęp podaje rozmieszczenie trzech gołębiowatych na czterech wyspach i ich biotopy, ale nie opisuje sytuacji, w której G. rufigula występuje sam.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 24 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 18.1 (0–1 pkt)

Określ, czy na podstawie przedstawionych informacji można sformułować wniosek: „Konkurencja międzygatunkowa powoduje, że nisza realizowana G. rufigula jest zawężona w stosunku do jego niszy podstawowej”. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Nie można. Aby stwierdzić zawężenie niszy realizowanej, trzeba by porównać biotop G. rufigula w obecności i przy braku Chalcophaps; danych o sytuacji bez konkurentów nie ma.

Wniosek o zawężeniu niszy realizowanej wymaga porównania: nisza podstawowa to potencjalny zakres, a realizowana to faktycznie zajmowany biotop pod wpływem konkurencji. Na Nowej Gwinei G. rufigula współwystępuje z oboma Chalcophaps i zajmuje odrębny biotop, lecz nie pokazano wyspy, gdzie występuje sam. Bez takiego przypadku nie wiadomo, czy jego nisza jest zawężona przez konkurencję.

Punktacja: Punkt za odpowiedź „nie” i uzasadnienie brakiem danych o G. rufigula bez C. indica i C. stephani; samo stwierdzenie, że gatunki dzielą biotopy, nie wystarcza.

Zadanie 18.2 (0–1 pkt)

Drapieżnik (zmniejsza / zwiększa) konkurencję wewnątrzgatunkową o zasoby pokarmowe w populacji ofiary.
Zmniejszenie liczebności ofiary na ogół prowadzi do (zawężenia / rozszerzenia) niszy realizowanej gatunku konkurującego z ofiarą.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: zmniejsza; rozszerzenia

Drapieżnik usuwa część osobników ofiary, więc mniej osobników konkuruje o pokarm — konkurencja wewnątrzgatunkowa maleje. Gdy ofiary jest mniej, jej konkurent ma mniejszą presję konkurencyjną i może wykorzystywać szerszy zakres zasobów, czyli jego nisza realizowana się rozszerza.

Punktacja: Punkt tylko za oba poprawne podkreślenia: „zmniejsza” i „rozszerzenia”; pojedyncze poprawne lub odwrotne nie daje punktu.

Zadanie 18.3 (0–1 pkt)

Na podstawie przedstawionych informacji określ, czy dwa gatunki ptaków występujące na wyspie Bagabag są klasyfikowane w jednym, czy – w dwóch rodzajach. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: W jednym rodzaju. Oba gatunki na Bagabag to Chalcophaps indica i Chalcophaps stephani, więc mają wspólną nazwę rodzajową Chalcophaps.

W nazwie dwuczłonowej pierwszy człon to nazwa rodzaju, a drugi to epitet gatunkowy. Skoro oba ptaki nazywają się Chalcophaps ..., należą do rodzaju Chalcophaps. To nie znaczy, że są jednym gatunkiem — to dwa gatunki w tym samym rodzaju.

Punktacja: Punkt za „jeden rodzaj” i uzasadnienie wskazujące wspólną nazwę rodzajową Chalcophaps; odwołanie tylko do podobieństwa wyglądu lub polskiej nazwy nie wystarcza.

Najczęstsze błędy w zadaniu 18

W 18.1 uczniowie często odpowiadają „tak”, bo widzą różne biotopy na Nowej Gwinei, ale nie sprawdzają, czy znany jest biotop G. rufigula bez konkurentów.
W 18.2 częsty błąd to odwrotne podkreślenie: uznanie, że drapieżnik zwiększa konkurencję wewnątrzgatunkową ofiary lub że spadek ofiary zawęża niszę konkurenta.
W 18.3 uczniowie mylą gatunek z rodzajem albo uzasadniają przez polską nazwę „gołębiowate”, zamiast wskazać łacińską nazwę rodzajową Chalcophaps.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024 (w grudniu 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: J. Weiner, Życie i ewolucja biosfery, Warszawa 2003.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.