Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024, zadanie 19: Chytrydiomikoza płazów i jej rozprzestrzenianie – odpowiedzi i wyjaśnienie

Zrogowacenie skóry upośledza wymianę gazową i barierę ochronną, okres godowy zwiększa kontakty i skupiska płazów, a CITES ogranicza międzynarodowy przewóz zakażonych zwierząt.

O czym jest zadanie 19?

Zadanie dotyczy choroby grzybowej płazów, która uszkadza skórę i szerzy się przez zoospory w wodzie. Wprowadzenie podkreśla, że człowiek rozprzestrzenił patogen przez handel płazami, masowe hodowle i przenoszenie obcych gatunków. Kolejne polecenia sprawdzają związek uszkodzenia skóry z wymianą gazową, rolę okresu godowego w zakażeniach oraz znaczenie CITES.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 26 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 19.1 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego silne zrogowacenie skóry płazów spowodowane chytrydiomikozą jest dla nich śmiertelne. W odpowiedzi uwzględnij budowę i funkcjonowanie zdrowej skóry płazów.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Zdrowa skóra płazów jest cienka, wilgotna i dobrze ukrwiona, więc bierze udział w wymianie gazowej. Zrogowacenie utrudnia dyfuzję tlenu i dwutlenku węgla, co prowadzi do niedotlenienia i uduszenia; uszkodzenie skóry osłabia też barierę przed patogenami.

Płazy wymieniają gazy nie tylko przez płuca, ale także przez skórę. Jeśli naskórek grubieje i rogowacieje, tlen nie dociera łatwo do unaczynionej warstwy skóry. Dodatkowo pęknięcia i rany znoszą ochronę przed drobnoustrojami, więc może dojść do infekcji.

Punktacja: Punkt jest za powiązanie zrogowacenia z ograniczeniem dyfuzji gazów i uduszeniem albo z utratą funkcji ochronnej skóry i rozwojem infekcji; samo stwierdzenie, że skóra jest uszkodzona, nie wystarcza.

Zadanie 19.2 (0–1 pkt)

Uzasadnij, że okres godowy płazów może sprzyjać rozprzestrzenianiu się zakażenia grzybem Batrachochytrium dendrobatidis wśród płazów.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: W okresie godowym płazy gromadzą się licznie w wodzie i często stykają się podczas kopulacji. Zoospory łatwiej wtedy przechodzą ze skóry jednego osobnika na drugiego.

Patogen przenosi się przez wodę i bezpośredni kontakt. Gdy wiele płazów przebywa blisko siebie w jednym zbiorniku, zwiększa się szansa na zetknięcie z zakażonym osobnikiem. Ampleksus dodatkowo sprzyja przeniesieniu grzyba ze strony brzusznej jednego płaza na ciało drugiego.

Punktacja: Punkt jest za uzasadnienie odnoszące się do gromadzenia płazów w skupiskach albo do bezpośredniego kontaktu podczas kopulacji; ogólne stwierdzenie, że choroba szerzy się w wodzie, bez związku z okresem godowym, nie wystarcza.

Zadanie 19.3 (0–1 pkt)

Wykaż, że przestrzeganie konwencji waszyngtońskiej (CITES) przyczynia się do ograniczenia rozprzestrzeniania się na świecie zakaźnych chorób płazów, które są pierwotnie chorobami o zasięgu lokalnym.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: CITES ogranicza międzynarodowy handel dzikimi zwierzętami zagrożonymi wyginięciem, w tym płazami. Dzięki temu rzadziej przewozi się zakażone osobniki i wraz z nimi patogeny na nowe tereny.

Choroby o lokalnym zasięgu mogą rozprzestrzeniać się na duże odległości razem z zakażonym gospodarzem. Jeśli handel płazami jest kontrolowany lub zabroniony, zmniejsza się ryzyko przeniesienia patogenu do regionów, gdzie wcześniej nie występował. Dlatego CITES działa pośrednio także przeciw rozprzestrzenianiu chorób zakaźnych.

Punktacja: Punkt jest za wykazanie związku CITES z ograniczeniem międzynarodowego handlu płazami i przez to z mniejszym przenoszeniem patogenów; odpowiedź o ochronie siedlisk lub zakazie hodowli, bez odniesienia do handlu, nie spełnia wymagania.

Najczęstsze błędy w zadaniu 19

Uczniowie piszą tylko, że skóra jest uszkodzona, i nie wiążą tego z wymianą gazową lub barierą ochronną.
W 19.2 podają, że płazy rozmnażają się w wodzie, ale nie wyjaśniają, że zwiększa to kontakty lub skupiska.
W 19.3 mylą CITES z ochroną siedlisk albo całkowitym zakazem hodowli, zamiast odnieść się do kontroli handlu międzynarodowego.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024 (w grudniu 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: P. Sura i in., Chytridiomikoza – śmiertelne zagrożenie dla płazów,. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).