Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024, zadanie 5: Brzoza jednopienna i podwójne zapłodnienie – odpowiedzi i wyjaśnienie

Brzoza brodawkowata jest jednopienna, ponieważ na jednym osobniku występują kwiatostany męskie i żeńskie. W podwójnym zapłodnieniu komórki plemnikowe powstają na drodze mitozy, a druga z nich łączy się z komórką centralną, tworząc triploidalne bielmo.

O czym jest zadanie 5?

Zadanie wykorzystuje zdjęcie gałązki brzozy brodawkowatej z oznaczonymi kwiatostanami męskimi i żeńskimi. Uczeń ma rozstrzygnąć, czy gatunek jest jednopienny, czy dwupienny, oraz uzupełnić opis mechanizmu podwójnego zapłodnienia u roślin okrytonasiennych.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 8 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 5.1 (0–1 pkt)

Określ, czy brzoza brodawkowata jest rośliną jednopienną, czy – dwupienną.
Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Roślina jednopienna – na jednym osobniku występują zarówno kwiatostany męskie, jak i żeńskie.

Jednopienność oznacza, że kwiaty męskie i żeńskie są wytwarzane przez ten sam osobnik, choć mogą znajdować się w różnych kwiatostanach. Na zdjęciu widać oba typy kwiatostanów na jednej gałązce, czyli na jednym drzewie. Gdyby brzoza była dwupienna, kwiatostany męskie i żeńskie występowałyby na różnych osobnikach.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawne stwierdzenie, że brzoza jest jednopienna, oraz uzasadnienie odnoszące się do obecności kwiatostanów męskich i żeńskich na tym samym osobniku. Brak punktu, jeśli uczeń tylko ogólnie pisze o kwiatach bez wskazania obu płci albo wybiera dwupienność.

Zadanie 5.2 (0–2 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały mechanizm podwójnego zapłodnienia u roślin okrytonasiennych. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Łagiewka pyłkowa wnika do zalążka i przenosi do woreczka zalążkowego komórki plemnikowe, które powstały w ziarnie pyłku na drodze (mitozy / mejozy). Jedna z komórek plemnikowych łączy się z komórką jajową, co prowadzi do powstania zygoty i do rozwoju zarodka. Druga komórka plemnikowa łączy się z (komórką centralną / jedną z synergid) – w ten sposób powstaje triploidalna tkanka odżywcza w postaci (bielma / obielma).

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: mitozy; komórką centralną; bielma

Komórki plemnikowe w ziarnie pyłku powstają w wyniku mitozy, a nie mejozy. Jedna komórka plemnikowa zapładnia komórkę jajową i daje zygotę, z której rozwija się zarodek. Druga komórka plemnikowa łączy się z komórką centralną woreczka zalążkowego, a powstała struktura przekształca się w triploidalne bielmo, czyli tkankę odżywczą nasiona.

Punktacja: Za poprawne podkreślenie we wszystkich trzech nawiasach są 2 punkty, za dwa poprawne wybory – 1 punkt. Brak punktu przy jednym lub żadnym poprawnym wyborze; błędne są zwłaszcza „mejozy”, „jedną z synergid” i „obielma”.

Najczęstsze błędy w zadaniu 5

Mylenie roślin jednopiennych z dwupiennymi i uznanie, że obecność różnych kwiatostanów na jednym drzewie oznacza dwupienność.
Podkreślanie mejozy jako źródła komórek plemnikowych w ziarnie pyłku.
Wybieranie synergidy jako drugiej komórki zapładnianej lub obielma zamiast bielma jako triploidalnej tkanki odżywczej.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024 (w grudniu 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: www.lasy.gov.pl. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.