Matura z biologii 2024, zadanie 1: Związki organiczne: polimery i struktura białek – odpowiedzi i wyjaśnienie

Białka składają się z aminokwasów połączonych wiązaniami peptydowymi i pełnią funkcję budulcową; polisacharydy składają się z monosacharydów połączonych wiązaniami glikozydowymi i pełnią funkcję zapasową. Struktura I-rzędowa białka to sekwencja aminokwasów (D), II-rzędowa to regularne pofałdowanie stabilizowane wiązaniami wodorowymi (B), III-rzędowa to przestrzenne ułożenie łańcucha stabilizowane oddziaływaniami niekowalencyjnymi i kowalencyjnymi (C).

O czym jest zadanie 1?

Zadanie dotyczy wielkocząsteczkowych związków organicznych będących polimerami. Sprawdza wiedzę o białkach i polisacharydach jako polimerach, ich monomerach i wiązaniach oraz o poziomach struktury białek.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 4 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 1.1 (0–2 pkt)

Uzupełnij tabelę – wpisz w puste komórki właściwe informacje.
Wiązanie łączące monomery Przykład
Grupa związków Nazwa
(glikozydowe / fosfodiestrowe / funkcji
organicznych monomeru
peptydowe) w organizmie
białka budulcowa
monosacharyd zapasowa

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Dla białek: monomer – aminokwasy, wiązanie – peptydowe; dla polisacharydów: grupa związków – polisacharydy, wiązanie – glikozydowe.

Białka to polimery zbudowane z aminokwasów połączonych wiązaniami peptydowymi; pełnią m.in. funkcję budulcową. Polisacharydy (wielocukry) to polimery monosacharydów połączonych wiązaniami glikozydowymi; pełnią m.in. funkcję zapasową (np. skrobia, glikogen).

Punktacja: 2 pkt za poprawne uzupełnienie czterech komórek, 1 pkt za trzy; nie uznaje się „monopeptyd”, „cukry”, „sacharydy”, „węglowodany”, „dekstryny”; dopuszcza się „disacharydy”, „oligosacharydy”.

Zadanie 1.2 (0–1 pkt)

Do każdej z poniższych struktur białkowych przyporządkuj właściwy opis wybrany spośród A–D. Wpisz litery w wyznaczone miejsca.
Struktura I-rzędowa: ................
Struktura II-rzędowa: ...............
Struktura III-rzędowa: ..............
A. Jest to struktura stabilizowana oddziaływaniami między resztami aminokwasowymi osobnych łańcuchów polipeptydowych.
B. Jest to część łańcucha polipeptydowego zwinięta w regularną strukturę stabilizowaną wyłącznie wiązaniami wodorowymi.
C. Jest to przestrzenne ułożenie pojedynczego łańcucha polipeptydowego stabilizowane oddziaływaniami niekowalencyjnymi i kowalencyjnymi.
D. Jest to kolejność reszt aminokwasowych w łańcuchu polipeptydowym.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Struktura I-rzędowa: D; struktura II-rzędowa: B; struktura III-rzędowa: C.

Struktura pierwszorzędowa to sekwencja aminokwasów (D). Struktura drugorzędowa to lokalne uporządkowanie (α-helisa, β-kartka) stabilizowane wiązaniami wodorowymi (B). Struktura trzeciorzędowa to ogólny kształt pojedynczego łańcucha, stabilizowany przez oddziaływania niekowalencyjne (hydrofobowe, jonowe, wiązania wodorowe) i kowalencyjne (mostki disiarczkowe) (C).

Punktacja: 1 pkt za poprawne przyporządkowanie wszystkich trzech; brak punktów w przypadku jakiegokolwiek błędu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 1

Mylenie poziomów struktury białek, np. przypisywanie wiązań wodorowych strukturze trzeciorzędowej.
Błędne podawanie monomeru białek jako „monopeptyd” zamiast aminokwas.
Używanie zbyt ogólnych terminów „cukry” lub „węglowodany” zamiast precyzyjnego „polisacharydy” dla grupy związków będących polimerami monosacharydów.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2024, poziom rozszerzony (w maju 2024). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.