Matura z biologii 2024, zadanie 6: Cykl rozwojowy mchu bezlistu – odpowiedzi i wyjaśnienie

Sporofit bezlistu samodzielnie fotosyntetyzuje dzięki zielonej zarodni, gametofit jest dwupienny (osobne gametofity męskie i żeńskie), a gametofity męskie są haploidalne i wytwarzają różne genetycznie zarodniki.

O czym jest zadanie 6?

Opisano nietypowy mech bezlist (Buxbaumia), u którego gametofity są bardzo zredukowane (męskie mikroskopijne, żeńskie do 1 mm, zanikające listki), natomiast sporofit osiąga 2 cm i ma zieloną zarodnię. Tekst podkreśla kontrast między wielkością i zdolnością fotosyntetyczną obu pokoleń.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 10 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 6.1 (0–1 pkt)

Wykaż, że dojrzały sporofit bezlistu pozyskuje związki organiczne niezależnie od gametofitu, z którego wyrasta.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Sporofit bezlistu ma zieloną zarodnię (zawiera chlorofil), dzięki czemu samodzielnie przeprowadza fotosyntezę i wytwarza związki organiczne niezależnie od gametofitu.

W tekście podano, że puszka zarodni sporofitu jest zielona przynajmniej na początku rozwoju. Zielony kolor wskazuje na obecność chlorofilu i chloroplastów, które umożliwiają fotosyntezę. Gametofit żeński jest bardzo mały (do 1 mm) i traci listki podczas dojrzewania sporofitu, więc nie może dostarczać sporofitowi wystarczającej ilości związków organicznych.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wykazanie niezależności odżywiania sporofitu, odnosząc się do fotosyntezy prowadzonej przez zielony sporofit lub do niezdolności gametofitu do zaopatrywania sporofitu. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do gametofitu męskiego ani ogólnych stwierdzeń bez uzasadnienia.

Zadanie 6.2 (0–1 pkt)

Określ, czy gametofit bezlistu jest rośliną jednopienną, czy – dwupienną. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Gametofit bezlistu jest dwupienny, ponieważ występują oddzielne gametofity męskie i żeńskie (osobniki męskie i żeńskie).

W tekście podano, że gametofity męskie są bardzo drobne, a gametofity żeńskie mają łodyżkę i listki, które później zanikają. Oznacza to, że plemnie i rodnie znajdują się na różnych osobnikach, co jest cechą dwupienności.

Punktacja: Punkt za poprawne określenie dwupienności wraz z uzasadnieniem o oddzielnych gametofitach męskich i żeńskich. Nie uznaje się odpowiedzi, które sugerują, że gametofity nie są samodzielnymi roślinami.

Zadanie 6.3 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały przemianę pokoleń mchów. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Gametofity męskie mchów są (haploidalne / diploidalne) i wytwarzają plemniki zapładniające komórki jajowe, wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się sporofit, wytwarzający w zarodni (identyczne / różne) genetycznie zarodniki.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Gametofity męskie mchów są haploidalne, a zarodniki wytwarzane w zarodni są różne genetycznie.

Gametofit mchów powstaje z zarodnika (mejospory) i jest haploidalny (n). Sporofit rozwija się z zygoty (2n) i w zarodni w wyniku mejozy wytwarza haploidalne zarodniki, które są zróżnicowane genetycznie.

Punktacja: Punkt za podkreślenie obu poprawnych określeń: 'haploidalne' w pierwszym nawiasie i 'różne' w drugim. Każdy błąd skutkuje 0 punktów.

Najczęstsze błędy w zadaniu 6

W 6.1 uczniowie mogą pisać ogólnie, że sporofit sam się odżywia, nie odnosząc się do konkretnej cechy (zielony kolor, obecność chlorofilu) lub odnoszą się do gametofitu męskiego.
W 6.2 mogą mylić jednopienność z dwupiennością lub uzasadniać, że gametofity są na jednej roślinie, co jest błędne.
W 6.3 mogą błędnie zaznaczyć diploidalne dla gametofitu lub identyczne dla zarodników, zapominając o mejozie.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2024, poziom rozszerzony (w maju 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: siedliska.gios.gov.pl. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.