Próbna matura z biologii, styczeń 2026, zadanie 20: Wpływ jeżowców na rozprzestrzenianie brunatnic – odpowiedzi i wyjaśnienie

Decydujący wpływ na ograniczenie rozprzestrzeniania się brunatnic miały jeżowce, ponieważ ich usunięcie spowodowało znaczny wzrost pokrycia glonami. Spadek liczebności wydr morskich doprowadzi do wzrostu populacji jeżowców, co z kolei zmniejszy liczebność brunatnic.

O czym jest zadanie 20?

W eksperymencie u wybrzeży Australii badano wpływ jeżowców i czareczek na rozprzestrzenianie się brunatnic. Przygotowano trzy poletka doświadczalne, z których usuwano różne kombinacje tych roślinożerców, a wyniki porównano z próbą kontrolną zawierającą oba gatunki. Wykres przedstawia zmiany pokrycia glonami w czasie dla każdego wariantu.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 29 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 20.1 (0–1 pkt)

Na podstawie analizy wykresu rozstrzygnij, które zwierzęta – jeżowce czy czareczki – miały decydujący wpływ na rozprzestrzenianie się brunatnic w badanym ekosystemie morskim. Odpowiedź uzasadnij.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Jeżowce, ponieważ po ich usunięciu pokrycie glonami znacznie wzrosło w porównaniu do próby kontrolnej, czego nie obserwowano po usunięciu czareczek.

Na wykresie widać, że poletka, z których usunięto jeżowce (zarówno razem z czareczkami, jak i osobno), wykazują znaczący wzrost pokrycia brunatnicami w stosunku do próby kontrolnej. Natomiast usunięcie samych czareczek nie spowodowało istotnej różnicy w pokryciu glonami. To wskazuje, że jeżowce są głównym czynnikiem ograniczającym rozwój brunatnic.

Punktacja: Punkt przyznawany za poprawne rozstrzygnięcie (jeżowce) wraz z uzasadnieniem odnoszącym się do porównania wyników eksperymentalnych z próbą kontrolną.

Zadanie 20.2 (0–1 pkt)

Jeżowce stanowią ważną część pożywienia wydr morskich. Wyjaśnij, jak spadek liczebności wydr wpłynie na liczebność brunatnic w badanym ekosystemie. W odpowiedzi uwzględnij zależności pokarmowe między opisanymi organizmami.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Spadek liczebności wydr spowoduje wzrost liczebności jeżowców, które zjedzą więcej brunatnic, co doprowadzi do spadku liczebności brunatnic.

Wydry polują na jeżowce, więc mniej wydr oznacza mniejszą presję drapieżniczą na jeżowce. W rezultacie populacja jeżowców rośnie, a ponieważ żywią się one brunatnicami, zwiększone zgryzanie glonów prowadzi do zmniejszenia ich liczebności.

Punktacja: Punkt przyznawany za poprawne wyjaśnienie uwzględniające łańcuch pokarmowy: wydry → jeżowce → brunatnice, z wnioskiem o spadku liczebności brunatnic.

Najczęstsze błędy w zadaniu 20

  • Uczniowie często mylą kierunek zależności i błędnie wnioskują, że spadek wydr doprowadzi do wzrostu brunatnic, nie uwzględniając pośredniego efektu przez jeżowce.
  • W zadaniu 20.1 niepoprawnie interpretują wykres, np. porównując tylko poletka eksperymentalne między sobą zamiast odniesienia do próby kontrolnej.
  • Pomijają uzasadnienie w odpowiedzi, podając samo rozstrzygnięcie bez wyjaśnienia opartego na danych z wykresu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Próbna matura z biologii, styczeń 2026 (w styczniu 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: W.J. Fletcher, Interactions Among Subtidal Australian Sea Urchins, Gastropods, and Algae:. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.