Próbna matura z biologii, styczeń 2026, zadanie 19: Glifosat a GMO i bioróżnorodność – odpowiedzi i wyjaśnienie

Stosowanie glifosatu może szkodzić różnorodności biologicznej, ponieważ działa toksycznie na bakterie, grzyby i inne rośliny. Glifosat jest nieskuteczny w zwalczaniu owadów, gdyż zwierzęta nie posiadają szlaku metabolicznego, który hamuje ten herbicyd.

O czym jest zadanie 19?

Glifosat to herbicyd hamujący szlak syntezy aminokwasów aromatycznych u roślin, grzybów i bakterii. Wprowadzono transgeniczną soję z enzymem niewrażliwym na glifosat, co umożliwia uprawę przy stosowaniu herbicydu. Soja transgeniczna dominuje w światowych uprawach GMO.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 28 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 19.1 (0–1 pkt)

0–1 Wykaż, że stosowanie dużych ilości glifosatu może stanowić zagrożenie dla różnorodności biologicznej.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Glifosat hamuje wzrost innych roślin, a w glebie działa toksycznie na bakterie i grzyby, co zmniejsza różnorodność organizmów.

Glifosat blokuje szlak syntezy aminokwasów aromatycznych u roślin, grzybów i bakterii. Stosowany w dużych ilościach może przedostawać się do gleby i zabijać organizmy glebowe. Eliminacja wielu gatunków roślin i mikroorganizmów prowadzi do spadku różnorodności biologicznej.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wykazanie, że glifosat szkodzi bakteriom, grzybom lub roślinom, co prowadzi do zmniejszenia bioróżnorodności; nie uznaje się odpowiedzi, które nie odnoszą się do szkodliwości dla tych organizmów.

Zadanie 19.2 (0–1 pkt)

0–1 Wyjaśnij, dlaczego glifosat jest nieskuteczny w zwalczaniu szkodników owadzich.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Glifosat hamuje szlak syntezy aminokwasów aromatycznych, który nie występuje u zwierząt (w tym owadów). Zwierzęta muszą pobierać te aminokwasy z pożywieniem, więc glifosat nie ma na nie wpływu.

Owady jako zwierzęta nie posiadają szlaku metabolicznego syntezy aminokwasów aromatycznych, bo te aminokwasy są dla nich egzogenne. Glifosat działa tylko na ten szlak, więc nie ma celu działania w organizmach zwierzęcych. Dlatego nie zwalcza szkodników owadzich.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wyjaśnienie, że glifosat jest nieskuteczny wobec owadów, ponieważ zwierzęta nie mają szlaku syntezy aminokwasów aromatycznych hamowanego przez glifosat.

Najczęstsze błędy w zadaniu 19

  • Uczeń może nie powiązać szkodliwości glifosatu z jego wpływem na mikroorganizmy glebowe, ograniczając się tylko do roślin.
  • Uczeń może błędnie założyć, że glifosat działa na wszystkie organizmy, w tym owady, nie uwzględniając braku szlaku metabolicznego u zwierząt.
  • Uczeń może nie odnieść się do egzogenności aminokwasów aromatycznych dla zwierząt, co jest kluczowe dla wyjaśnienia nieskuteczności glifosatu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Próbna matura z biologii, styczeń 2026 (w styczniu 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: K. Kumar i in., Genetically Modified Crops […], „Planta” 251(5), 2020.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.