Próbna matura z biologii, styczeń 2026, zadanie 18: Dziedziczenie mitochondrialnego DNA u zwierząt – odpowiedzi i wyjaśnienie

W jądrze zygoty wpisujemy allele A i a (heterozygota), a w mitochondrium allel G (zgodnie z dziedziczeniem mitochondrialnym po matce).

O czym jest zadanie 18?

Zadanie dotyczy dziedziczenia pozajądrowego (mitochondrialnego) u zwierząt. Przedstawiono genotypy gamet żeńskiej i męskiej oraz zygotę, w której należy wpisać odpowiednie allele jądrowe i mitochondrialne.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 27 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 18 (0–1 pkt)

W komórkach zwierząt DNA znajduje się w jądrze komórkowym oraz w mitochondrium. Dziedziczenie mitochondrialnego DNA określa się jako dziedziczenie pozajądrowe i zachodzi ono według innych reguł niż dziedziczenie DNA jądrowego. Na poniższych rysunkach I i II przedstawiono genotypy dwóch gamet – żeńskiej i męskiej, a na rysunku III – zygotę powstałą w wyniku połączenia się tych gamet. Podaj genotyp zygoty. W miejsca wyznaczone na rysunku III wpisz w jądrze komórkowym i w mitochondrium odpowiednie oznaczenia alleli. Rysunek I: gameta żeńska (1n) – jądro komórkowe A, mitochondrium G. Rysunek II: gameta męska (1n) – jądro komórkowe a, mitochondrium g. Rysunek III: zygota (2n) – jądro komórkowe ..., mitochondrium ...
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: W jądrze komórkowym: Aa; w mitochondrium: G

Zygota powstaje przez połączenie gamet, więc materiał jądrowy pochodzi od obojga rodziców: od żeńskiej A, od męskiej a, co daje heterozygotę Aa. Mitochondrialny DNA dziedziczy się wyłącznie po matce (z komórki jajowej), więc zygota otrzymuje mitochondria z gamety żeńskiej, niosące allel G. Allel g z plemnika nie wchodzi do zygoty.

Punktacja: 1 punkt za poprawny genotyp w obu miejscach; nie przyznaje się punktu, jeśli podano tylko jeden z elementów lub błędnie przypisano allele mitochondrialne (np. Gg).

Najczęstsze błędy w zadaniu 18

  • Pisanie Gg w mitochondrium (błędne założenie, że mitochondria pochodzą od obojga rodziców).
  • Podanie w jądrze tylko A lub aa (nieuwzględnienie połączenia gamet).
  • Mieszanie dziedziczenia jądrowego i mitochondrialnego, np. przypisywanie allelu mitochondrialnego do jądra.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Próbna matura z biologii, styczeń 2026 (w styczniu 2026). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.