Próbna matura z biologii, styczeń 2026, zadanie 17: Drzewo filogenetyczne kręgowców i klasyfikacja – odpowiedzi i wyjaśnienie

Ptaki i krokodyle są najbliżej spokrewnione (P), a węże nie są bliżej spokrewnione z żółwiami niż z krokodylami (F). Tradycyjna klasyfikacja nie odzwierciedla pokrewieństwa, bo ryby i gady to taksony parafiletyczne.

O czym jest zadanie 17?

Wstęp zadania to drzewo filogenetyczne kręgowców, które pokazuje pokrewieństwa ewolucyjne między rybami a czworonogami. Wyróżniono grupy ryb: chrzęstnoszkieletowe, promieniopłetwe i mięśniopłetwe oraz czworonogi: płazy, ssaki, węże, żółwie, krokodyle i ptaki. Na podstawie tego drzewa należy ocenić prawdziwość stwierdzeń i wykazać, że tradycyjna klasyfikacja nie w pełni odzwierciedla pokrewieństwo.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 26 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 17.1 (0–1 pkt)

Na podstawie przedstawionego drzewa filogenetycznego oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wśród przedstawionych grup organizmów najbliżej spokrewnione są ptaki i krokodyle. [P / F]
Węże są bliżej spokrewnione z żółwiami niż z krokodylami. [P / F]
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: P, F

Na drzewie ptaki i krokodyle mają wspólnego przodka, z którego nie pochodzą inne grupy (są grupą siostrzaną), więc są najbliżej spokrewnione. Węże i krokodyle są bliżej spokrewnione ze sobą niż z żółwiami, bo ich linie ewolucyjne rozdzieliły się później – ich wspólny przodek jest nowszy niż wspólny przodek węży i żółwi.

Punktacja: 1 pkt za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń; 0 pkt za odpowiedź niespełniającą wymagań lub brak.

Zadanie 17.2 (0–1 pkt)

Wykaż, że tradycyjna klasyfikacja kręgowców – wyróżniająca gromady ryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków – nie w pełni odzwierciedla ewolucyjne pokrewieństwo tych zwierząt.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Tradycyjna klasyfikacja nie odzwierciedla pokrewieństwa ewolucyjnego, ponieważ gady są taksonem parafiletycznym – aby były monofiletyczne, musiałyby obejmować ptaki. Podobnie ryby są parafiletyczne, bo nie obejmują czworonogów, które z nich wyewoluowały.

Na drzewie filogenetycznym grupa monofiletyczna obejmuje wspólnego przodka i wszystkich jego potomków. Gady (węże, żółwie, krokodyle) nie obejmują ptaków, które są bliżej spokrewnione z krokodylami, więc gady są parafiletyczne. Ryby (chrzęstnoszkieletowe, promieniopłetwe, mięśniopłetwe) nie obejmują czworonogów, które pochodzą od mięśniopłetwych, więc ryby też są parafiletyczne.

Punktacja: 1 pkt za poprawne wykazanie braku monofiletyzmu ryb lub gadów; 0 pkt za odpowiedź niespełniającą wymagań.

Najczęstsze błędy w zadaniu 17

  • Uczniowie często błędnie oceniają stwierdzenie o ptakach i krokodylach, uznając, że gady są bliżej spokrewnione z innymi gadami niż z ptakami.
  • Inny błąd to twierdzenie, że tradycyjna klasyfikacja jest poprawna, bo opiera się na podobieństwach morfologicznych, a nie na filogenezie.
  • Często mylą pojęcia monofiletyczny i parafiletyczny, nie potrafiąc wskazać, że ryby i gady nie są monofiletyczne.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Próbna matura z biologii, styczeń 2026 (w styczniu 2026). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.