Próbna matura z biologii, styczeń 2026, zadanie 8: Glista ludzka: wędrówka larw i zarażenie – odpowiedzi i wyjaśnienie

Odpowiedź: 1 jelito cienkie → 2 żyła wrotna → 3 naczynia krwionośne wątroby → 4 żyła wątrobowa → 5 żyła główna dolna → 6 serce → 7 tętnice płucne → 8 płuca

Krew z jelita cienkiego zbiera się do żyły wrotnej i płynie do wątroby. W wątrobie larwy przechodzą przez naczynia włosowate, a następnie żyłą wątrobową do żyły głównej dolnej. Stamtąd krew z larwami trafia do serca, a przez tętnice płucne do płuc.

Punktacja: Punkt jest za pełną, prawidłową kolejność od jelita cienkiego do płuc. Egzaminator nie uzna odpowiedzi, w której pominięto wątrobę, zamieniono żyłę wrotną z wątrobową lub błędnie poprowadzono krew przez serce.

Odpowiedź: Larwy muszą przedostać się z krwi do światła pęcherzyków płucnych, więc przebijają śródbłonek naczyń włosowatych oplatających pęcherzyki.

Naczynia włosowate płuc otaczają pęcherzyki, a larwy znajdują się we krwi. Aby dostać się do wnętrza pęcherzyków, muszą pokonać ścianę naczynia, czyli uszkodzić jego śródbłonek. To prowadzi do miejscowego uszkodzenia i stanu zapalnego.

Punktacja: Punkt jest za powiązanie przejścia larw z krwi do pęcherzyków płucnych z uszkodzeniem śródbłonka naczyń włosowatych. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że larwy niszczą płuca albo że wędrują w krwi.

Odpowiedź: Świeżo wydalone jaja nie mają jeszcze inwazyjnej larwy; w glebie muszą dojrzeć i przejść rozwój oraz linienie do postaci inwazyjnej.

Jajo opuszczające organizm żywiciela zawiera komórkę lub wczesny etap rozwoju, a nie od razu formę zakaźną. W środowisku zewnętrznym powstaje pierwsza larwa, która po linieniu przekształca się w kolejną postać. Dopiero taka dojrzała larwa jest inwazyjna po połknięciu.

Punktacja: Punkt jest za wyjaśnienie, że potrzebny jest czas na wytworzenie inwazyjnej larwy w jaju. Egzaminator nie uzna odpowiedzi, która tylko mówi, że jaja są w glebie, albo że są groźne od razu po złożeniu.

Odpowiedź: Świnie mogą być zarażone tym samym gatunkiem glisty, więc w ich odchodach mogą znajdować się jaja. Nawóz z takimi jajami rozprzestrzenia je w środowisku, gdzie dojrzewają do form inwazyjnych i mogą zostać połknięte przez człowieka.

Glista ludzka i świńska należą do jednego gatunku, więc może ona pasożytować zarówno u świń, jak i u ludzi. W kale świń mogą być jaja, które trafiają na pola wraz z obornikiem. Po dojrzeniu w glebie jaja stają się inwazyjne i mogą zanieczyścić warzywa lub glebę, a następnie zostać połknięte przez człowieka.

Punktacja: Punkt jest za powiązanie odchodów świń zawierających jaja glisty z możliwością zarażenia człowieka przez ten sam gatunek pasożyta. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że obornik może być niebezpieczny, bez wskazania drogi zarażenia.