Matura z biologii 2026, zadanie 13: Oddychanie podwodne jaszczurek Anolis – odpowiedzi i wyjaśnienie

Próba kontrolna wykluczyła inne przyczyny spadku pO2 i stanowiła punkt odniesienia. Wyniki potwierdziły hipotezę, bo pO2 w bańce na głowie jaszczurki spadało, a w kontrolnej pozostało stabilne.

O czym jest zadanie 13?

Jaszczurki z rodzaju Anolis nurkują i tworzą na głowie bańkę powietrza z wydychanego powietrza, co może umożliwiać im korzystanie z tlenu pod wodą. Naukowcy zmierzyli ciśnienie parcjalne tlenu (pO2) w takiej bańce u A. aquaticus oraz w kontrolnej bańce utworzonej mechanicznie strzykawką, aby sprawdzić, czy tlen jest pobierany przez zwierzę.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 18 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 13.1 (0–1 pkt)

Określ, jakie znaczenie dla poprawnej interpretacji wyników doświadczenia w próbie badawczej (wykres I) miało wykonanie pomiarów pO2 w próbie kontrolnej – w bańce powietrza mechanicznie wytwarzanej pod powierzchnią wody przy użyciu strzykawki (wykres II).
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Próba kontrolna pozwoliła wykluczyć, że spadek pO2 w bańce na głowie jaszczurki wynika z czynników innych niż jej oddychanie (np. dyfuzji tlenu do wody), a także stanowiła punkt odniesienia do interpretacji wyników próby badawczej.

W próbie kontrolnej bańka była tworzona mechanicznie, więc nie zachodziło w niej zużywanie tlenu przez zwierzę. Gdyby pO2 spadało także w kontroli, oznaczałoby to, że tlen ucieka z bańki do wody lub zachodzą inne procesy fizyczne. Ponieważ w kontroli pO2 pozostało w przybliżeniu stałe (lub lekko wzrosło), spadek w próbie badawczej można przypisać wyłącznie oddychaniu jaszczurki.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wskazanie, że kontrola wyklucza wpływ innych czynników na zmiany pO2 lub że stanowi poziom odniesienia; nie uznaje się odpowiedzi, które nie odnoszą się do porównania prób.

Zadanie 13.2 (0–1 pkt)

Rozstrzygnij, czy wyniki doświadczenia potwierdziły postawioną hipotezę. Wpisz odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do wyników uzyskanych w próbie badawczej oraz w próbie kontrolnej. Potwierdzenie hipotezy (tak / nie):
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Tak, hipoteza została potwierdzona. W bańce na głowie jaszczurki pO2 malało z czasem, co świadczy o pobieraniu tlenu przez zwierzę; w próbie kontrolnej pO2 pozostawało stabilne lub lekko rosło, co wyklucza inne przyczyny spadku.

Na wykresie I (próba badawcza) linia trendu maleje, co oznacza spadek ciśnienia parcjalnego tlenu w bańce. Na wykresie II (próba kontrolna) pO2 nie spada, a nawet nieznacznie rośnie. Skoro w kontroli nie ma spadku, to spadek w próbie badawczej musi wynikać z zużywania tlenu przez jaszczurkę, co potwierdza hipotezę o korzystaniu z tlenu z wydychanego powietrza.

Punktacja: Punkt za poprawną ocenę (tak) i uzasadnienie odnoszące się do obu prób: spadek pO2 w badawczej i brak spadku w kontrolnej; nie uznaje się odpowiedzi bez porównania obu prób.

Najczęstsze błędy w zadaniu 13

  • Uczeń nie uwzględnia roli próby kontrolnej i na podstawie samego spadku pO2 w bańce na głowie jaszczurki stwierdza, że hipoteza jest potwierdzona, ale nie potrafi wyjaśnić, dlaczego kontrola była potrzebna.
  • Błędne interpretowanie stabilności lub wzrostu pO2 w próbie kontrolnej jako dowodu na to, że tlen nie jest pobierany przez jaszczurkę, podczas gdy to właśnie brak spadku w kontroli umożliwia przypisanie spadku w próbie badawczej oddychaniu zwierzęcia.
  • Niepoprawne uznanie, że hipoteza nie została potwierdzona, bo pO2 w bańce na głowie jaszczurki spada, a uczeń oczekiwał wzrostu, nie rozumiejąc, że spadek oznacza zużycie tlenu przez organizm.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: C.K. Boccia i in., Repeated Evolution of Underwater Rebreathing in Diving Anolis Lizards,. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.