Matura z biologii 2026, zadanie 4: Linezolid – działanie i różnice w budowie bakterii – odpowiedzi i wyjaśnienie

Linezolid blokuje syntezę białek, uniemożliwiając połączenie podjednostek rybosomu. Różnica między bakteriami Gram-dodatnimi i Gram-ujemnymi polega na grubości ściany komórkowej (wiele warstw mureiny vs jedna) oraz obecności błony zewnętrznej tylko u Gram-ujemnych.

O czym jest zadanie 4?

Linezolid to syntetyczny antybiotyk skuteczny głównie wobec bakterii Gram-dodatnich, a słabiej wobec Gram-ujemnych, co wynika z różnic w budowie ich ścian komórkowych. Działa poprzez wiązanie się z podjednostką 50S rybosomu, co uniemożliwia jej połączenie z podjednostką 30S i zahamowuje syntezę białek.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 8 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 4.1 (0–1 pkt)

Wykaż, że działanie linezolidu – polegające na uniemożliwieniu połączenia się podjednostek rybosomu – wpływa negatywnie na funkcjonowanie bakterii.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Linezolid uniemożliwia powstanie funkcjonalnego rybosomu, przez co nie zachodzi synteza białek, co jest niezbędne do życia i funkcjonowania bakterii.

Rybosomy składają się z dwóch podjednostek, które muszą się połączyć, aby prowadzić translację. Linezolid wiąże się z podjednostką 50S, blokując jej połączenie z 30S. Bez kompletnego rybosomu synteza białek nie może zachodzić, a białka są kluczowe dla wszystkich procesów życiowych, więc bakteria nie może prawidłowo funkcjonować.

Punktacja: Punkt za wykazanie, że brak połączenia podjednostek uniemożliwia syntezę białek. Nie uznaje się odpowiedzi, które nie odnoszą się do syntezy białek, np. tylko stwierdzenia, że rybosomy nie powstają.

Zadanie 4.2 (0–1 pkt)

Opisz różnicę w budowie bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych. W odpowiedzi odnieś się do budowy struktur otaczających komórkę u obu grup bakterii.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Bakterie Gram-dodatnie mają grubą ścianę komórkową zbudowaną z wielu warstw mureiny, natomiast bakterie Gram-ujemne mają cienką ścianę z jednej warstwy mureiny i dodatkowo posiadają błonę zewnętrzną zawierającą lipopolisacharyd.

Różnice w budowie ściany komórkowej decydują o barwieniu metodą Grama i właściwościach. Bakterie Gram-dodatnie mają grubszą warstwę peptydoglikanu, która zatrzymuje barwnik, a Gram-ujemne mają cienką warstwę mureiny i zewnętrzną błonę, która stanowi dodatkową barierę.

Punktacja: Punkt za opisanie różnicy w grubości ściany komórkowej lub obecności błony zewnętrznej. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się tylko do wyniku barwienia lub cech fizjologicznych.

Najczęstsze błędy w zadaniu 4

  • Uczeń stwierdza, że linezolid zapobiega tworzeniu rybosomów, ale nie łączy tego z brakiem syntezy białek.
  • Uczeń myli budowę bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, np. przypisuje błonę zewnętrzną bakteriom Gram-dodatnim lub mówi o grubszej ścianie u Gram-ujemnych.
  • Uczeń opisuje różnicę tylko na podstawie wyniku barwienia Grama, nie odnosząc się do budowy ściany komórkowej.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: P. Graham, Chemia medyczna, Warszawa 2019.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.