Matura z biologii 2026, zadanie 5: Adaptacje higrofitów i transport wody – odpowiedzi i wyjaśnienie

W zadaniu 5.1 obie cechy (obecność żywych włosków i brodawkowate uwypuklenia) ułatwiają transpirację. W zadaniu 5.2 transpiracja przyspiesza przepływ wody w drewnie, ponieważ generuje siłę ssącą.

O czym jest zadanie 5?

Zadanie dotyczy higrofitów – roślin przystosowanych do wysokiej wilgotności, u których wykształciły się cechy ułatwiające transpirację. Przedstawia anatomię liścia Ruellia portellae ze strukturami takimi jak hydatody, aparaty szparkowe, żywe włoski i brodawkowate uwypuklenia. Polecenia sprawdzają rozumienie związku między budową liścia a transpiracją oraz jej wpływem na transport wody.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 9 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 5.1 (0–1 pkt)

Oceń, które z poniższych cech budowy liści R. portellae ułatwiają transpirację przez zwiększenie powierzchni blaszki liściowej. Wybierz T, jeśli cecha ułatwia transpirację, albo N – jeśli nie ułatwia transpiracji.
Obecność żywych włosków. T N
Brodawkowate uwypuklenia komórek skórki. T N
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Obie cechy: T (tak)

Żywe włoski oraz brodawkowate uwypuklenia komórek skórki zwiększają rzeczywistą powierzchnię blaszki liściowej, z której może zachodzić parowanie wody. Dzięki temu transpiracja jest efektywniejsza, co jest korzystne dla higrofitów w warunkach wysokiej wilgotności, gdzie parowanie byłoby zbyt wolne.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawną ocenę obu cech; odpowiedź częściowa lub błędna to 0 punktów.

Zadanie 5.2 (0–1 pkt)

Rozstrzygnij, czy u higrofitów występowanie cech ułatwiających transpirację z powierzchni liści jest przyczyną spowolnienia, czy – przyśpieszenia przepływu wody w drewnie roślin. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do mechanizmu transportu wody w roślinie.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Przyśpiesza; transpiracja obniża potencjał wody w liściach i wytwarza podciśnienie w naczyniach, co przyspiesza transport wody.

Parowanie wody z liści obniża potencjał wody w komórkach mezofilu, co generuje siłę ssącą. Dzięki kohezji cząsteczek wody i adhezji do ścian naczyń, słup wody jest podciągany w górę. Im intensywniejsza transpiracja, tym większe podciśnienie hydrostatyczne i szybszy przepływ wody w drewnie.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie odwołujące się do mechanizmu transpiracyjno-kohezyjnego; brak poprawnego uzasadnienia lub błędne rozstrzygnięcie daje 0 punktów.

Najczęstsze błędy w zadaniu 5

  • Uczeń może błędnie uznać, że żywe włoski i uwypuklenia zmniejszają transpirację (bo wydają się tworzyć warstwę ochronną), podczas gdy zwiększają powierzchnię parowania.
  • W zadaniu 5.2 częsty błąd to stwierdzenie, że transpiracja spowalnia transport wody, bo woda paruje, a nie bierze się pod uwagę siły ssącej generowanej przez parowanie.
  • Może również pomylić struktury liścia (np. hydatody z aparatami szparkowymi) lub nie odnieść się do mechanizmu kohezyjno-transpiracyjnego w uzasadnieniu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: D. Richter i in., Przystosowanie roślin do środowiska, Wrocław 2020.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.