Matura z biologii 2015, zadanie 12: Dziedziczenie czynnika Rh i konflikt serologiczny – odpowiedzi i wyjaśnienie

Dla pewnego Rh+ u dziecka potrzebny jest co najmniej jeden rodzic DD; możliwe pary to DD×dd, DD×Dd i DD×DD. Konflikt serologiczny może dotyczyć pary B, gdy matka jest Rh–, a ojciec Rh+ i może przekazać allel D.

O czym jest zadanie 12?

Zadanie dotyczy autosomalnego dziedziczenia czynnika Rh: allel D odpowiada za Rh+, a allel d za Rh–. W tabeli podano pary rodziców A–D z różnymi układami Rh, a uczeń ma wskazać genotypy dające zawsze Rh+ u dziecka oraz parę zagrożoną konfliktem serologicznym.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 12 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 12.1 (0–1 pkt)

Podaj wszystkie możliwe pary genotypów rodzicielskich, przy których prawdopodobieństwo urodzenia dziecka mającego grupę krwi Rh+ wynosi 100%. Zastosuj odpowiednie oznaczenia alleli, które zostały podane w tekście.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: DD × dd, DD × Dd oraz DD × DD; kolejność rodziców w parze nie ma znaczenia.

Fenotyp Rh+ występuje, gdy dziecko ma co najmniej jeden allel D. Aby dziecko zawsze miało Rh+, przynajmniej jeden rodzic musi być homozygotą DD, bo wtedy zawsze przekazuje allel D. Drugi rodzic może mieć genotyp DD, Dd lub dd, więc powstają trzy wymienione pary.

Punktacja: Punkt przyznaje się za podanie wszystkich trzech par genotypów z rodzicem DD; nie wystarczy podać części par ani pary bez DD, np. Dd × Dd.

Zadanie 12.2 (0–1 pkt)

Spośród par rodziców A–D wybierz tę, w przypadku której może wystąpić choroba hemolityczna noworodka, wywołana tzw. konfliktem serologicznym. Odpowiedź uzasadnij, uwzględniając obecność Rh w erytrocytach dziecka i matki oraz możliwe genotypy ojca.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Para B. Matka jest Rh–, a ojciec Rh+; jeśli ojciec jest DD lub Dd, dziecko może odziedziczyć allel D i mieć Rh+, co stwarza ryzyko konfliktu serologicznego.

Konflikt serologiczny dotyczy sytuacji, gdy matka nie ma czynnika Rh, a płód ma go na erytrocytach. W parze B matka jest Rh–, więc może wytworzyć przeciwciała przeciwko Rh. Ojciec Rh+ może być homozygotą DD albo heterozygotą Dd i przekazać dziecku allel D.

Punktacja: Punkt wymaga wyboru pary B oraz uzasadnienia łączącego brak Rh u matki z możliwością odziedziczenia Rh od ojca o genotypie DD lub Dd; sama odpowiedź „para B” nie wystarcza.

Najczęstsze błędy w zadaniu 12

Uczniowie często podają Dd × Dd jako parę dającą zawsze Rh+ u dziecka, myląc prawdopodobieństwo z pewnością.
Często pomijają jedną z par z rodzicem DD, najczęściej DD × dd albo DD × Dd.
W zadaniu 12.2 wybierają parę C lub D, nie zauważając, że to matka musi być Rh–, aby mogło dojść do konfliktu serologicznego.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2015, poziom rozszerzony (w maju 2015). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.