Matura z biologii 2015, zadanie 14: Barwnik wzrokowy, adaptacja siatkówki i witamina A – odpowiedzi i wyjaśnienie

Po przejściu do cienia potrzeba czasu na resyntezę barwnika, by fotoreceptory znów reagowały. Niedobór witaminy A upośledza resyntezę retinalu w pręcikach i pogarsza widzenie po zmierzchu.

O czym jest zadanie 14?

Tekst opisuje, że widzenie zależy od barwnika wzrokowego z retinalem, pochodną witaminy A, połączonego z opsyną. W silnym świetle barwnik się rozkłada, a w ciemności jest powoli odtwarzany, co warunkuje pobudliwość fotoreceptorów. Pręciki działają przy słabym świetle, a czopki przy średnim i silnym.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 14 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 14.1 (0–1 pkt)

Uwzględniając mechanizm widzenia opisany w tekście, wyjaśnij, dlaczego człowiek po przejściu ze słonecznego miejsca do zacienionego pomieszczenia zaczyna dostrzegać zarysy przedmiotów dopiero po pewnym czasie.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Najpierw musi nastąpić resynteza barwnika wzrokowego w fotoreceptorach; dopiero gdy odtworzy się jego wystarczająca ilość, fotoreceptory znów reagują na słabe światło i przekazują impulsy.

W silnym świetle barwnik w większości fotoreceptorów ulega rozłożeniu i komórki są niepobudliwe. Po wejściu do cienia potrzebny jest czas na ponowne wytworzenie barwnika. Dopiero wtedy fotoreceptory odzyskują zdolność generowania impulsów nerwowych.

Punktacja: Punkt za wyjaśnienie, że po pewnym czasie dochodzi do resyntezy barwnika i fotoreceptory znów stają się pobudliwe; bez tego związku brak punktu.

Zadanie 14.2 (0–1 pkt)

Wykaż zależność między niedoborem witaminy A w organizmie człowieka a pogorszeniem widzenia po zmierzchu. W odpowiedzi uwzględnij odpowiedni rodzaj fotoreceptorów.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Witamina A jest potrzebna do powstania retinalu, składnika barwnika w pręcikach. Jej niedobór ogranicza resyntezę barwnika i osłabia widzenie przy słabym świetle po zmierzchu.

Retinal jest pochodną witaminy A i tworzy barwnik wzrokowy. Pręciki odpowiadają za widzenie w niskim natężeniu światła, więc wymagają odpowiedniej ilości barwnika. Brak witaminy A upośledza jego resyntezę i pogarsza widzenie po zmierzchu.

Punktacja: Punkt za powiązanie niedoboru witaminy A z upośledzeniem funkcji pręcików i widzenia w słabym świetle; samo stwierdzenie, że człowiek gorzej widzi, nie wystarcza.

Najczęstsze błędy w zadaniu 14

Uczeń pisze tylko, że oko przyzwyczaja się do ciemności, nie wspominając o resyntezie barwnika.
W 14.2 uczeń wskazuje czopki zamiast pręcików.
Uczeń ogranicza się do stwierdzenia, że witamina A jest potrzebna, ale nie wiąże jej z retinalem, barwnikiem wzrokowym i widzeniem po zmierzchu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2015, poziom rozszerzony (w maju 2015). Wstęp CKE opracowała na podstawie: W.Z. Traczyk, A. Trzebski, Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej,. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.