Matura z biologii 2015, zadanie 15: Batat: grupa roślin i funkcja korzenia – odpowiedzi i wyjaśnienie

Batat należy do roślin dwuliściennych, co widać po liściach. Jego korzenie tworzą bulwy spichrzowe, które gromadzą zapasy i mogą służyć do rozmnażania wegetatywnego.

O czym jest zadanie 15?

Wstęp przedstawia batata jako bylinę z ciepłych, wilgotnych obszarów międzyzwrotnikowych. Jego jadalne bulwy korzeniowe są bogate w skrobię, inne węglowodany, białka, witaminy i składniki mineralne.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 15 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 15.1 (0–1 pkt)

Określ, do której grupy roślin – jednoliściennych czy dwuliściennych – najprawdopodobniej należy batat. Odpowiedź uzasadnij, podając widoczne na rysunku dwie cechy liścia typowe dla tej grupy.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Batat jest rośliną dwuliścienną, np. ma nerwację siatkową (pierzastą) i klapowaną lub sercowatą blaszkę liściową osadzoną na ogonku.

Liście dwuliściennych zwykle mają nerwację siatkową, a blaszka bywa klapowana lub sercowata i połączona z łodygą ogonkiem. Rysunek pokazuje takie cechy, więc batat należy do dwuliściennych. Jednoliścienne mają zwykle nerwację równoległą i wydłużone, nieklapowane liście.

Punktacja: 1 pkt przyznaje się tylko za zaliczenie batata do dwuliściennych i podanie dwóch cech liścia widocznych na rysunku. Brak punktu, gdy uczeń wybierze jednoliścienne, poda tylko jedną cechę albo wymieni cechy niebędące cechami liścia.

Zadanie 15.2 (0–1 pkt)

Przedstaw funkcję korzenia batata, inną niż utrzymywanie rośliny w podłożu i pobieranie wody z solami mineralnymi. Uwzględnij widoczne na rysunku przystosowanie w budowie korzenia do pełnienia tej funkcji.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Korzenie batata tworzą bulwy korzeniowe, które gromadzą materiały zapasowe; dzięki temu roślina może przetrwać, a bulwy mogą też służyć do rozmnażania wegetatywnego.

Bulwy korzeniowe to zgrubiałe korzenie zawierające miękisz spichrzowy, w którym odkładane są skrobia i inne substancje zapasowe. Dzięki zapasom roślina może przetrwać niekorzystny okres, a bulwy mogą dać początek nowym roślinom. To funkcja inna niż tylko zakotwiczanie i pobieranie wody.

Punktacja: 1 pkt przyznaje się za podanie funkcji spichrzowej lub rozmnażania wegetatywnego z wyraźnym wskazaniem bulw korzeniowych. Brak punktu za powtórzenie funkcji wykluczonych w poleceniu albo za funkcję bez odniesienia do zgrubiałych korzeni.

Najczęstsze błędy w zadaniu 15

Uznanie batata za jednoliściennego tylko dlatego, że wytwarza bulwy.
Podanie jednej cechy liścia albo cech, których nie widać na rysunku.
W 15.2 powtórzenie funkcji zakotwiczania i pobierania wody zamiast omówienia bulw spichrzowych.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2015, poziom rozszerzony (w maju 2015). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Encyklopedia szkolna. Biologia, pod red. A. Urbanka, Warszawa 1999.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).