Matura z biologii 2015, zadanie 16: Transpiracja liścia i aparaty szparkowe – odpowiedzi i wyjaśnienie

Proces to transpiracja. Papierek na statywie jest kontrolą wilgotności powietrza. Liść ma więcej aparatów szparkowych na dolnej stronie, więc pochodzi z rośliny lądowej.

O czym jest zadanie 16?

Doświadczenie polega na zakryciu obu stron blaszki liścia papierkami kobaltowymi i obserwacji, jak szybko zmieniają barwę pod kloszem. Dodatkowy papierek na statywie ma pokazać, czy różowienie papierków na liściu wynika z transpiracji, a nie z wilgoci powietrza. Wyniki wskazują, że woda paruje głównie przez dolną powierzchnię liścia.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 16 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 16.1 (0–1 pkt)

Podaj nazwę procesu zachodzącego w roślinie, którego efektem była zmiana barwy papierków kobaltowych umieszczonych na liściu.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Transpiracja.

Papierki kobaltowe zmieniają barwę pod wpływem wilgoci. Liść pobiera wodę ogonkiem, a para wodna wydostaje się przez aparaty szparkowe. To parowanie wody z liścia to transpiracja.

Punktacja: Punkt za dokładnie nazwę „transpiracja”; inne procesy, np. fotosynteza czy oddychanie, nie są uznawane.

Zadanie 16.2 (0–1 pkt)

Podaj, w jakim celu pod kloszem umieszczono zawieszony na statywie papierek kobaltowy. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Aby kontrolować wilgotność powietrza pod kloszem i sprawdzić, czy papierki na liściu różowieją od transpiracji, a nie od samej wilgoci.

Papierek na statywie nie dotyka liścia, więc pokazuje tylko wilgotność powietrza. Jeśli on też szybko różowieje, tło doświadczenia jest zbyt wilgotne. Porównanie czasu zmiany barwy pozwala odróżnić efekt transpiracji od wilgoci pod kloszem.

Punktacja: Punkt za wskazanie roli kontrolnej: pomiar wilgotności pod kloszem lub wyjaśnienie, że papierek na statywie umożliwia interpretację wyników; sama informacja „kontrola” bez uzasadnienia może nie wystarczyć.

Zadanie 16.3 (0–1 pkt)

Poniżej numerami I–IV oznaczono opisy rozmieszczenia aparatów szparkowych w liściu,
a literami A–C oznaczono przykłady środowisk życia roślin.
Rozmieszczenie aparatów szparkowych w liściu
I. aparaty szparkowe występują tylko na górnej powierzchni blaszki liściowej
II. dużo aparatów szparkowych występuje w skórce dolnej, brak lub nieliczne aparaty
szparkowe w skórce górnej
III. aparaty szparkowe są obecne po obu stronach liścia, ale więcej występuje na górnej
powierzchni blaszki liściowej
IV. brak aparatów szparkowych w skórce górnej i dolnej liścia
Środowisko życia roślin
A. wodne (liść rośliny wodnej całkowicie zanurzonej)
B. wodno-atmosferyczne (pływający liść rośliny wodnej, którego ogonek jest całkowicie
zanurzony, a blaszka leży na powierzchni wody)
C. lądowe (liść rośliny lądowej otoczony powietrzem atmosferycznym)
MBI_1R
Uzupełnij poniższe zdanie. Wpisz w wyznaczone miejsca odpowiednie oznaczenia
wybrane spośród opisów I–IV i przykładów A–C tak, aby powstała informacja prawdziwa.
Na podstawie wyników doświadczenia można przypuszczać, że w liściu badanej rośliny
(wybierz spośród I–IV) ……………….…….……….., a więc jest to liść rośliny żyjącej
w środowisku (wybierz spośród A–C) ……………….……..…….. .

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: II oraz C.

Papierki na dolnej stronie liścia różowiały najszybciej, więc tam jest najwięcej aparatów szparkowych. Górna strona też ma aparaty, ale mniej, co pasuje do opisu II. Taki liść jest otoczony powietrzem, czyli należy do roślin lądowych (C).

Punktacja: Punkt tylko za wpisanie „II” i „C” we właściwych miejscach; inne kombinacje lub pojedyncze poprawne oznaczenie nie dają punktu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 16

Mylenie transpiracji z fotosyntezą lub oddychaniem komórkowym.
Pomijanie roli papierka kontrolnego na statywie i uznawanie, że służy on do pomiaru transpiracji liścia.
Odwracanie rozmieszczenia aparatów szparkowych lub wybór środowiska wodnego zamiast lądowego.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2015, poziom rozszerzony (w maju 2015). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.