Matura z biologii 2015, zadanie 18: Dziedziczenie barwy kwiatów groszku pachnącego – odpowiedzi i wyjaśnienie

Białe genotypy to AAbb, Aabb, aaBB, aaBb i aabb, a krzyżowanie AAbb z aaBB daje tylko różowe; w F2 AaBb×AaBb stosunek różowe:białe wynosi 9:7, a oceny zdań to F, F, P.

O czym jest zadanie 18?

Zadanie dotyczy dziedziczenia barwy kwiatów groszku pachnącego. Barwnik różowy powstaje, gdy działają dwa różne enzymy kodowane przez dominujące allele A i B; brak któregokolwiek enzymu daje kwiaty białe. Skrzyżowano dwie białe rośliny i otrzymano w F1 wyłącznie różowe podwójne heterozygoty AaBb.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 18 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 18.1 (0–2 pkt)

Podaj wszystkie możliwe genotypy roślin o kwiatach białych oraz podkreśl wśród nich dwa, których skrzyżowanie ze sobą doprowadzi do uzyskania wyłącznie roślin o kwiatach różowych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Białe: AAbb, Aabb, aaBB, aaBb, aabb. Podkreślone: AAbb i aaBB.

Różowy fenotyp wymaga jednocześnie allelu A i B, czyli układu A_B_. Roślina biała ma więc aa__ albo __bb; stąd AAbb, Aabb, aaBB, aaBb, aabb. Krzyżowanie AAbb × aaBB daje potomstwo AaBb, czyli wyłącznie różowe.

Punktacja: 2 p. za wszystkie białe genotypy i poprawne podkreślenie AAbb oraz aaBB; 1 p. za samą pełną listę bez podkreśleń lub z jednym/niepoprawnymi podkreśleniami, a 0 p. gdy lista jest niepełna i brak trafnego podkreślenia.

Zadanie 18.2 (0–2 pkt)

Wykonaj krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punnetta) i na jej podstawie określ fenotypy pokolenia drugiego (F2) powstałego po skrzyżowaniu roślin o genotypach AaBb. Podaj, w jakim stosunku liczbowym występują fenotypy w pokoleniu F2.
Fenotypy w pokoleniu F2:
Stosunek liczbowy fenotypów F2:

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Szachownica: gamety AB, Ab, aB, ab; potomstwo A_B_ – różowe, A_bb, aaB_, aabb – białe. Stosunek różowe:białe = 9:7.

Fenotyp różowy wymaga obecności obu alleli dominujących A i B. Wśród potomstwa AaBb×AaBb klasa A_B_ obejmuje 9 kombinacji, a klasy A_bb, aaB_ i aabb łącznie 7 kombinacji; dlatego różowe:białe = 9:7.

Punktacja: 2 p. za poprawną szachownicę oraz fenotypy i stosunek 9:7; 1 p. za poprawną szachownicę z błędnym fenotypem lub stosunkiem; 0 p. za brak poprawnej szachownicy.

Zadanie 18.3 (0–1 pkt)

Oceń, czy poniższe informacje dotyczące dziedziczenia barwy kwiatów u groszku pachnącego są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1. Każdy z dwóch enzymów niezbędnych do wytworzenia różowego barwnika kwiatów u groszku pachnącego kodowany jest przez allele wielokrotne. P F
2. Podwójne heterozygoty groszku mają fenotyp mieszany, czyli prezentują barwy kwiatów każdego z obojga homozygotycznych rodziców. P F
3. Cecha – biała barwa – kwiatów groszku ujawnia się u osobnika będącego pojedynczą lub podwójną homozygotą recesywną. P F

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – F, 2 – F, 3 – P.

Każdy z genów ma w populacji dwa allele, a nie allele wielokrotne. Podwójna heterozygota AaBb ma kwiaty różowe, a nie mieszane. Biała barwa występuje, gdy osobnik ma układ aa__ lub __bb, czyli jest homozygotą recesywną w jednym lub obu loci.

Punktacja: 1 p. tylko za trzy poprawne oceny F, F, P; każda inna konfiguracja lub brak odpowiedzi daje 0 p.

Najczęstsze błędy w zadaniu 18

Wymienianie genotypów z allelem A i B, np. AaBb, jako białych, mimo że warunkują one kwiaty różowe.
W 18.2 nazywanie liczb 9 i 7 liczbą odrębnych genotypów zamiast liczbą kombinacji lub pól fenotypowych.
W 18.3 mylenie dwóch alleli danego genu z allelami wielokrotnymi albo uznanie AaBb za fenotyp mieszany.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2015, poziom rozszerzony (w maju 2015). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.