Matura z biologii 2017, zadanie 19: Raflezje i zależności w lesie równikowym – odpowiedzi i wyjaśnienie

19.1: pasożytnictwo (B). 19.2: to nie mutualizm, bo muchy nie mają korzyści. 19.3: wygląd i zapach padliny wabią muchy. 19.4: trzeba chronić cały ekosystem, bo raflezja zależy od lian i much.

O czym jest zadanie 19?

Tekst opisuje raflezje z lasów równikowych Azji Południowo-Wschodniej, które pasożytują na lianach Tetrastigma przez nitkowate haustoria. Ich duże kwiaty naśladują gnijące mięso i wabią muchy, które przenoszą pyłek, choć owady nie znajdują w kwiatach pokarmu. Gatunek jest zagrożony, co skłania do pytań o zależności międzygatunkowe i ochronę całego ekosystemu.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 19 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 19.1 (0–1 pkt)

Zaznacz prawidłowe dokończenie zdania.
Zależność między raflezjami a lianami to
A. konkurencja.
B. pasożytnictwo.
C. komensalizm.
D. mutualizm.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: B. pasożytnictwo.

Raflezja pobiera od liany wodę i sole mineralne przez haustoria, a sama nie przeprowadza fotosyntezy. Liana ponosi stratę, bo traci zasoby. To układ jednostronnie korzystny dla raflezji, więc pasożytnictwo.

Punktacja: Punkt za wybór B; inne opcje lub brak odpowiedzi nie dają punktu.

Zadanie 19.2 (0–1 pkt)

Określ, czy zależność między raflezjami a muchami zapylającymi jej kwiaty jest
przykładem mutualizmu. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Nie, to nie mutualizm, bo muchy nie odnoszą korzyści — nie znajdują pokarmu.

W mutualizmie obie strony czerpią korzyść. Muchy przenoszą pyłek, więc raflezja korzysta, ale owady tylko tracą czas i energię, nie dostając nektaru ani pokarmu. Dlatego relacja nie jest obustronnie korzystna.

Punktacja: Punkt za stwierdzenie, że to nie mutualizm, i wskazanie braku korzyści dla much; samo podanie definicji bez tego przykładu nie wystarcza.

Zadanie 19.3 (0–1 pkt)

Na podstawie tekstu wymień dwa przystosowania kwiatów raflezji do ich zapylania przez muchy.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Wygląd kwiatów przypominający gnijące mięso oraz zapach rozkładu/padliny.

Muchy są wabione przez substancje kojarzące się z rozkładem. Czerwono-brązowe, plamiste, mięsiste płatki naśladują padlinę, a odór wzmacnia sygnał. Owady siadają na kwiecie i przenoszą pyłek.

Punktacja: Punkt za dwa przystosowania związane konkretnie z wabieniem much: wygląd padliny i zapach rozkładu; ogólne „kolor i zapach” bez związku z muchami nie wystarcza.

Zadanie 19.4 (0–1 pkt)

Uzasadnij, że dla ochrony raflezji Arnolda konieczna jest ochrona także innych gatunków poprzez zachowanie całych ekosystemów lasów równikowych w południowo-wschodniej Azji.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Raflezja zależy od lian Tetrastigma i od much zapylających; ochrona samej raflezji bez ich siedlisk nie wystarczy.

Raflezja pasożytuje na konkretnych lianach, więc musi mieć żywicieli w lesie. Do rozmnażania potrzebuje much, które zwabiają kwiaty; owady też potrzebują środowiska. Zachowanie całego ekosystemu utrzymuje te zależności.

Punktacja: Punkt za uzasadnienie z co najmniej dwiema zależnościami, w tym jedną z udziałem raflezji, np. liana–raflezja i mucha–raflezja; ogólne „trzeba chronić cały las” bez zależności nie wystarcza.

Najczęstsze błędy w zadaniu 19

Uczniowie mylą pasożytnictwo z komensalizmem, bo widzą, że raflezja „mieszka” na lianie.
W 19.2 często piszą tylko definicję mutualizmu, nie wskazując braku korzyści dla much.
W 19.3 podają ogólne „kolor i zapach” zamiast cech naśladujących padlinę.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2017, poziom rozszerzony (w maju 2017). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Tropikalne giganty, „Wiedza i Życie” nr 11, 2014.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.