Matura z biologii 2018, zadanie 6: Transport cukrów i wody w roślinie okrytonasiennej – odpowiedzi i wyjaśnienie

6.1 Kolejność: stroma chloroplastu (1) → cytoplazma miękiszu asymilacyjnego (2) → komórka przyrurkowa w liściu (3) → człony rurki sitowej (4) → komórka przyrurkowa w korzeniu (5) → komórka miękiszu spichrzowego (6). 6.2 Brak wody obniża turgor komórek szparkowych, szparki się zamykają i mniej CO2 wnika. 6.3 Cukry pochodzą ze skrobi, a transport napędza parcie korzeniowe.

O czym jest zadanie 6?

Wstęp przypomina, że u drzew związki organiczne z liści i wodę z korzeni trzeba transportować na duże odległości: wodę i sole przewodzi drewno, a produkty fotosyntezy – łyko. Wyjątkiem jest wiosna u okrytonasiennych, gdy przed rozwojem liści cukry płyną przez drewno. Kolejne polecenia sprawdzają kierunek letniego transportu cukrów, związek niedoboru wody z pobieraniem CO2 oraz opis wiosennego transportu przez drewno.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 8 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 6.1 (0–1 pkt)

Uporządkuj poszczególne elementy uczestniczące w transporcie cukrów u roślin okrytonasiennych w okresie letnim – zgodnie z kierunkiem transportu. Wpisz numery 2.–6. we właściwe miejsca tabeli.
Elementy uczestniczące w transporcie cukrów w roślinie Kolejność
komórka miękiszu spichrzowego
komórka przyrurkowa w liściu
stroma chloroplastu 1
cytoplazma komórki miękiszu asymilacyjnego
człony rurki sitowej
komórka przyrurkowa w korzeniu

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Stroma chloroplastu – 1, cytoplazma komórki miękiszu asymilacyjnego – 2, komórka przyrurkowa w liściu – 3, człony rurki sitowej – 4, komórka przyrurkowa w korzeniu – 5, komórka miękiszu spichrzowego – 6.

Cukier powstaje w stromie chloroplastu i przechodzi przez cytoplazmę komórek miękiszu liścia. Następnie jest ładowany przez komórkę przyrurkową do rurek sitowych łyka i płynie w kierunku korzenia. Tam odbiera go komórka przyrurkowa w korzeniu, a potem trafia on do komórki miękiszu spichrzowego, gdzie jest magazynowany.

Punktacja: Punkt za pełne, poprawne przyporządkowanie numerów 2.–6.; jakikolwiek błąd w kolejności lub pominięcie elementu daje 0 p.

Zadanie 6.2 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego ograniczony dostęp wody w podłożu skutkuje ograniczeniem pobierania CO2 przez roślinę. W odpowiedzi uwzględnij funkcjonowanie aparatów szparkowych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Przy braku wody komórki szparkowe tracą turgor, aparaty szparkowe się zamykają, a przez zamknięte szparki do liścia wnika znacznie mniej CO2.

Roślina chroni się przed utratą wody i zamyka aparaty szparkowe, gdy w komórkach szparkowych spada turgor. Szparki są jednocześnie drogą wymiany gazowej, więc ich zamknięcie ogranicza dyfuzję CO2 do mezofilu. Efektem jest zmniejszone pobieranie dwutlenku węgla.

Punktacja: Punkt za wyjaśnienie wiążące niedobór wody z zamknięciem aparatów szparkowych i ograniczonym wnikaniem CO2; samo stwierdzenie „roślina zamyka szparki” bez związku z CO2 nie wystarcza.

Zadanie 6.3 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis dotyczący wiosennego transportu cukrów przez elementy drewna rośliny. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Transport wiosenny cukrów u drzew okrytozalążkowych, gdy nie ma jeszcze liści, zachodzi z udziałem drewna. Te cukry pochodzą z rozkładu (glikogenu / skrobi) – wielocukru, który został zmagazynowany w okresie jesiennym w komórkach miękiszowych pnia lub korzeni drzewa. Siłą napędową tego transportu jest (siła ssąca / parcie korzeniowe).

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: skrobi; parcie korzeniowe.

Rośliny magazynują cukier w postaci skrobi, a nie glikogenu, który jest materiałem zapasowym zwierząt. Wiosną skrobia jest rozkładana do cukrów prostych i transportowana drewnem. Ponieważ nie ma liści, nie działa siła ssąca wywołana transpiracją – przepływ napędza parcie korzeniowe.

Punktacja: Punkt tylko za podkreślenie obu właściwych określeń: „skrobi” oraz „parcie korzeniowe”; jedna poprawna odpowiedź daje 0 p.

Najczęstsze błędy w zadaniu 6

Mylenie komórki przyrurkowej z członem rurki sitowej lub pomijanie komórek przyrurkowych w kolejności transportu cukrów.
W 6.2 opisywanie tylko transpiracji lub utraty wody bez powiązania zamknięcia szparek z ograniczonym wnikaniem CO2.
W 6.3 wybieranie glikogenu zamiast skrobi albo siły ssącej zamiast parcia korzeniowego.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2018, poziom rozszerzony (w maju 2018). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Podstawy fizjologii roślin, pod red. J. Kopcewicza i S. Lewaka, Warszawa 1998.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.