Matura z biologii 2020, zadanie 10: Ohar – dymorfizm, rozwój piskląt, nory lęgowe – odpowiedzi i wyjaśnienie

10.1: C, czyli dymorfizm płciowy. 10.2: ohary to zagniazdowniki, bo pisklęta po wykluciu przemieszczają się z rodzicami do wody. 10.3: czynnikiem ograniczającym jest liczba/dostępność nor do gniazdowania.

O czym jest zadanie 10?

Tekst opisuje ohara jako rzadki ptak lęgowy Polski, zwracając uwagę na różnice w wyglądzie samca i samicy, gnieżdżenie się w norach oraz wodzenie piskląt do wody. Wspomina też program ochrony czynnej polegający na stawianiu sztucznych nor, także w miejscach, gdzie ptaków z pisklętami ostatnio nie widywano.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 11 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 10.1 (0–1 pkt)

Wybierz i zaznacz nazwę zjawiska opisanego w tekście, umożliwiającego odróżnienie samca ohara od samicy ohara po cechach morfologicznych.
A. hermafrodytyzm
B. zmienność modyfikacyjna
C. dymorfizm płciowy
D. rozdzielnopłciowość

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: C – dymorfizm płciowy

W tekście samce są większe i intensywniej ubarwione niż samice, mają też czerwony wyrostek i rdzawe pióra. To różnice morfologiczne między płciami jednego gatunku, czyli dymorfizm płciowy. Rozdzielnopłciowość oznacza tylko występowanie osobników męskich i żeńskich, bez opisu różnic w wyglądzie.

Punktacja: 1 p. za wybór „C. dymorfizm płciowy”. 0 p. za inne odpowiedzi, w tym „rozdzielnopłciowość”, która nie opisuje różnic morfologicznych między płciami.

Zadanie 10.2 (0–1 pkt)

Określ, czy ohary są gniazdownikami czy zagniazdownikami. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do informacji zawartych w tekście.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Ohary są zagniazdownikami, ponieważ ich pisklęta po wykluciu są wodzone przez rodziców w kierunku wody i mogą pokonać nawet kilka kilometrów.

Zagniazdowniki to ptaki, których pisklęta po wykluciu są stosunkowo samodzielne i mogą opuścić gniazdo, idąc za rodzicami. Tekst mówi, że pisklęta oharów są wodzone przez oboje rodziców w kierunku wody i mogą pokonać nawet kilka kilometrów. To wskazuje na zagniazdowniki, a nie gniazdowniki.

Punktacja: 1 p. za podanie „zagniazdowniki” i uzasadnienie odwołujące się do tekstu, np. że pisklęta po wykluciu przemieszczają się z rodzicami do wody. 0 p. za samą definicję bez związku z tekstem albo za cechy, których w tekście nie ma.

Zadanie 10.3 (0–1 pkt)

Na podstawie tekstu określ jeden z czynników ograniczających liczebność par lęgowych oharów nad Zatoką Pucką.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Liczba dostępnych nor/miejsc do gniazdowania.

Ohary gnieżdżą się w opuszczonych norach dzikich zwierząt, więc potrzebują odpowiedniej liczby takich miejsc. Program ochrony polegał na budowaniu sztucznych nor, co potwierdza, że ich brak ogranicza liczbę par lęgowych. Czynnikiem ograniczającym jest więc dostępność nor do gniazdowania.

Punktacja: 1 p. za wskazanie liczby lub dostępności nor/miejsc do gniazdowania. 0 p. za ogólne czynniki niewynikające z tekstu, np. drapieżniki, pokarm czy warunki pogodowe.

Najczęstsze błędy w zadaniu 10

Mylenie gniazdowników z zagniazdownikami i odwrotna interpretacja samodzielności piskląt.
Wybieranie „rozdzielnopłciowości” zamiast „dymorfizmu płciowego” przy opisie różnic w wyglądzie samca i samicy.
Podawanie czynników ograniczających spoza tekstu, np. drapieżników lub braku pokarmu, zamiast dostępności nor lęgowych.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2020, poziom rozszerzony (w maju 2020). Wstęp CKE opracowała na podstawie: I. Kaługa, Ohar – czarno-biała kaczka, „Salamandra. Magazyn Przyrodniczy”, nr 1/2008 (25).. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.