Matura z biologii 2020, zadanie 9: Rzodkiewnik jako organizm modelowy i jego kwitnienie – odpowiedzi i wyjaśnienie

W 9.1 trzeba sformułować problem badawczy o wpływie temperatury na kwitnienie rzodkiewnika. W 9.2 rzodkiewnik to dwuliścienna, co uzasadniają np. korzeń palowy i nerwacja pierzasta liści. W 9.3 cechy organizmu modelowego to krótki cykl życiowy, łatwość rozmnażania i małe rozmiary.

O czym jest zadanie 9?

Wstęp opisuje rzodkiewnik pospolity jako organizm modelowy wykorzystywany w badaniach fizjologii roślin, zegara biologicznego i fototropizmu. W doświadczeniu sprawdzano wpływ warunków środowiska na kwitnienie tej rośliny, a wniosek mówił o przyspieszaniu kwitnienia przez względnie wysoką temperaturę.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 10 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 9.1 (0–1 pkt)

Sformułuj problem badawczy doświadczenia, które doprowadziło do powyższego wniosku.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Czy względnie wysoka temperatura przyspiesza kwitnienie rzodkiewnika pospolitego?

Problem badawczy musi zapowiadać zależność między czynnikiem doświadczalnym a obserwowanym procesem. W tym doświadczeniu zmieniano temperaturę, a efektem było kwitnienie rzodkiewnika. Dlatego trzeba wskazać temperaturę, kwitnienie i rzodkiewnik jako obiekt badań.

Punktacja: Punkt dostaje się za problem zawierający temperaturę, kwitnienie i rzodkiewnik; brak któregoś z tych elementów lub pytanie o inną zależność oznacza 0 pkt.

Zadanie 9.2 (0–1 pkt)

Zaznacz klasę roślin okrytonasiennych, do której należy rzodkiewnik. Odpowiedź uzasadnij, podając dwie, widoczne na rysunku, cechy budowy tej rośliny, które o tym świadczą.
A. jednoliścienne
B. dwuliścienne

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: B. dwuliścienne; np. palowy system korzeniowy i liście z nerwacją pierzastą/siatkowatą (albo kwiat czterokrotny, okwiat zróżnicowany).

Rzodkiewnik ma cechy typowe dla dwuliściennych: korzeń palowy, liście z nerwacją siatkowatą/pierzastą oraz kwiat z okwiatem zróżnicowanym na kielich i koronę. Na rysunku widać m.in. ogonki liściowe, cztery płatki i zróżnicowany okwiat. Wystarczy podać dwie widoczne cechy.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wybór B i dwie widoczne cechy charakterystyczne dla dwuliściennych; błędne cechy, np. nerwacja dłoniasta, lub tylko jedna cecha nie dają punktu.

Zadanie 9.3 (0–1 pkt)

Spośród wymienionych cech wybierz i zaznacz trzy, które powinny charakteryzować organizm modelowy, aby był on łatwy do badania w laboratorium.
A. organizm eukariotyczny
B. krótki cykl życiowy
C. rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe
D. łatwość rozmnażania
E. małe rozmiary
F. duża odporność na czynniki środowiska

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: B, D, E

Organizm modelowy powinien szybko się rozmnażać, być łatwy w hodowli i zajmować mało miejsca. Krótki cykl życiowy i łatwość rozmnażania przyspieszają eksperymenty, a małe rozmiary ułatwiają pracę w laboratorium. Eukariotyczność czy duża odporność nie są w tym zestawieniu cechami typowo ułatwiającymi badanie.

Punktacja: Punkt dostaje się tylko za zaznaczenie wszystkich trzech cech B, D i E; każdy inny zestaw lub brak odpowiedzi to 0 pkt.

Najczęstsze błędy w zadaniu 9

Podawanie w problemie badawczym tylko temperatury bez kwitnienia lub tylko kwitnienia bez czynnika.
Wybieranie roślin jednoliściennych albo uzasadnianie dwuliścienności cechą niewidoczną lub błędną, np. nerwacją dłoniastą.
Zaznaczanie w 9.3 cech takich jak eukariotyczność lub duża odporność zamiast krótkiego cyklu, łatwości rozmnażania i małych rozmiarów.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2020, poziom rozszerzony (w maju 2020). Wstęp CKE opracowała na podstawie: A.T. Wierzbicki, Wielka kariera małej rośliny, „Biologia w Szkole”, nr 3/2003,. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.