Matura z biologii 2020, zadanie 8: Pokrzywa zwyczajna: dwupienność, wiatropylność, nawożenie azotem – odpowiedzi i wyjaśnienie

8.1: poprawne wnioski to A i E. 8.2: pokrzywa jest dwupienna, bo kwiaty męskie i żeńskie rosną na różnych osobnikach. 8.3: duże pędzelkowate znamię wychwytuje pyłek, a kwiatostany na długich wiotkich osiach łatwo uwalniają pyłek na wietrze.

O czym jest zadanie 8?

Wstęp opisuje pokrzywę zwyczajną: jej niepozorne, rozdzielnopłciowe kwiaty zebrane w kwiatostany, warunki siedliskowe oraz doświadczenie z nawożeniem azotowym. W tabeli podano, jak różne dawki azotu wpływają na procentową zawartość białka w łodygach i liściach. Na tej podstawie trzeba ocenić wnioski, określić płciowość rośliny i wskazać przystosowania do wiatropylności.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 8 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 8.1 (0–2 pkt)

Spośród A–F wybierz i zaznacz dwa poprawne wnioski, które można sformułować na podstawie przedstawionych wyników.
A. Średnia zawartość białka w łodygach pokrzywy zwyczajnej zwiększa się wraz ze wzrostem zawartości związków azotowych w glebie.
B. Wpływ nawozów azotowych na zawartość białka w nadziemnych organach pokrzywy.
C. Nawozy azotowe hamują syntezę białek w organach nadziemnych pokrzywy zwyczajnej.
D. Liście pokrzywy są bardziej wrażliwe na niedobór azotu w glebie niż jej łodygi.
E. Niezależnie od dawki azotu liście pokrzywy zwyczajnej osiągają większą średnią procentową zawartość białka niż jej łodygi.
F. Wzrost zawartości związków azotowych w glebie skutkuje zwiększeniem rozmiarów liści i łodyg pokrzywy zwyczajnej.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A i E

W tabeli widać, że w łodygach zawartość białka rośnie stopniowo od 12,6% przy dawce 0 do 16,5% przy 300 kg/ha, więc wniosek A jest zgodny z danymi. W każdym wierszu liście mają wyraźnie wyższą zawartość białka niż łodygi (np. 24,2% vs 12,6%), co potwierdza E. B to temat badania, a nie wniosek; C jest sprzeczne z rosnącymi wartościami; D i F wykraczają poza to, co zmierzono.

Punktacja: Punkt za dwa poprawne wnioski (1 p. za jeden). Egzaminator nie uzna zdań, które nie wynikają z tabeli, np. o rozmiarach organów czy o wpływie nawozów na syntezę białek.

Zadanie 8.2 (0–1 pkt)

Określ, czy pokrzywa zwyczajna jest rośliną jednopienną, czy – dwupienną. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Roślina dwupienna – na jednych osobnikach są tylko kwiaty męskie, a na innych tylko żeńskie.

Kluczowa informacja z tekstu: kwiaty są rozdzielnopłciowe i występują na różnych roślinach. To odróżnia dwupienność od jednopienności, gdzie oba typy kwiatów są na jednym osobniku.

Punktacja: Punkt za poprawne określenie „dwupienna” i uzasadnienie odnoszące się do rozdzielenia kwiatów męskich i żeńskich na różnych osobnikach. Samo słowo bez uzasadnienia nie wystarcza.

Zadanie 8.3 (0–2 pkt)

Wypisz z tekstu dwie cechy budowy pokrzywy stanowiące przystosowanie do wiatropylności i podaj, na czym polega każde z tych przystosowań.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. Duże, pędzelkowate znamię słupka – zwiększa powierzchnię wychwytywania pyłku z powietrza. 2. Kwiatostany na długich, wiotkich osiach – poruszają się na wietrze i ułatwiają uwolnienie pyłku.

Rośliny wiatropylne muszą zwiększyć szansę spotkania pyłku i pylnika bez pomocy owadów. Duże, rozgałęzione znamię działa jak „wyłapywacz” ziaren pyłku. Wiotkie osie kwiatostanów pozwalają kwiatom męskim wytrząsać pyłek przy podmuchu wiatru.

Punktacja: Punkty za dwie cechy wraz z wyjaśnieniem ich funkcji w wiatropylności. Egzaminator nie uzna rozdzielnopłciowości ani niepozornego, zielonkawego okwiatu, bo to nie są przystosowania do wiatropylności.

Najczęstsze błędy w zadaniu 8

Zaznaczanie B jako wniosku, choć to tylko temat badania.
Odpowiedź „jednopienna” lub samo „dwupienna” bez uzasadnienia.
Podawanie jako przystosowania do wiatropylności rozdzielnopłciowości lub niepozornego okwiatu zamiast znamienia i wiotkich osi kwiatostanów.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2020, poziom rozszerzony (w maju 2020). Wstęp CKE opracowała na podstawie: http://magazyn.salamandra.org.pl. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.