anotemy
Zaloguj się
Wypróbuj za darmo
Matura z biologii 2020, zadanie 7: Aparat szparkowy – współdziałanie wakuoli i ściany – odpowiedzi i wyjaśnienie
Powiększająca się wakuola zwiększa ciśnienie turgorowe. Nacisk na nierównomiernie zgrubiałe ściany komórek szparkowych zmienia ich kształt i otwiera szparkę.
O czym jest zadanie 7?
Zadanie dotyczy schematu aparatu szparkowego rośliny dwuliściennej w stanie zamkniętym i otwartym. Należy wyjaśnić, jak wakuola i ściana komórkowa współpracują przy otwieraniu szparki. Trzeba też uwzględnić widoczną na rysunku cechę budowy ściany komórek szparkowych.
Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 8 · zasady oceniania CKE.
Zadanie 7 (0–1 pkt)
Wyjaśnij, jak wakuola i ściana komórkowa współdziałają przy otwieraniu aparatu szparkowego, uwzględniając widoczną na schemacie cechę budowy ściany komórkowej komórek szparkowych. Pełna treść: arkusz CKE, s. 8.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Wakuola zwiększa objętość, podnosi ciśnienie turgorowe i naciska na ścianę komórkową. Ściana komórkowa komórek szparkowych jest nierównomiernie zgrubiała, więc pod wpływem nacisku komórki zmieniają kształt i szparka się otwiera.
Woda napływająca do komórki szparkowej gromadzi się w wakuoli, która powiększa się i wywiera coraz większy nacisk na ścianę komórkową. Ponieważ ściana nie jest równomiernie zgrubiała, jej cieńsze i grubsze fragmenty odkształcają się różnie. Powoduje to wygięcie komórek szparkowych i zwiększenie rozwarcia szparki.
Punktacja: Punkt przyznaje się, gdy odpowiedź zawiera przyczynę (wzrost ciśnienia turgorowego przez powiększającą się wakuolę), mechanizm (nacisk na nierównomiernie zgrubiałe ściany i zmiana kształtu komórek) oraz skutek (otwarcie aparatu szparkowego). Egzaminator nie uzna odpowiedzi, która ogranicza się do samej osmozy lub nie wiąże zgrubień ściany ze zmianą kształtu.
Najczęstsze błędy w zadaniu 7
- Uczeń pisze tylko o pobieraniu wody lub osmozie, nie wyjaśnia roli ciśnienia turgorowego i nacisku na ścianę.
- Uczeń pomija nierównomierne zgrubienie ściany komórkowej i nie wyjaśnia, dlaczego komórki się wyginają.
- Uczeń podaje skutek odwrotny – opisuje zamykanie szparki zamiast jej otwierania.
Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2020, poziom rozszerzony (w maju 2020). Wstęp CKE opracowała na podstawie: http://www.studyrankers.com. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.