Matura z biologii 2020, zadanie 12: Jod w diecie i funkcjonowanie tarczycy – odpowiedzi i wyjaśnienie

12.1: niedobór jodu obniża tempo metabolizmu przez zmniejszenie wydzielania hormonów tarczycy. 12.2: dieta niskosolna bez produktów zwierzęcych dostarcza mało jodu, a składniki roślinne dodatkowo ograniczają jego wykorzystanie.

O czym jest zadanie 12?

Wstęp dotyczy jodu jako składnika mineralnego diety i ryzyka jego niedoboru w Polsce, dlatego sól jest jodowana. Wskazuje główne źródła jodu, zwłaszcza produkty morskie, mleczne, jaja i brokuły. Podkreśla też, że niektóre składniki roślinne oraz azotany i wybrane sole mineralne mogą ograniczać wykorzystanie jodu.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 13 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 12.1 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało ono informacje prawdziwe. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie. Niedobór jodu prowadzi do (obniżenia / podwyższenia) tempa metabolizmu w organizmie, na skutek (zmniejszenia / zwiększenia) wydzielania hormonów (gruczołów przytarczycznych / tarczycy).

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: obniżenia; zmniejszenia; tarczycy

Jod jest potrzebny do produkcji hormonów tarczycy, które przyspieszają metabolizm. Przy niedoborze jodu tarczyca wydziela mniej tych hormonów, więc tempo metabolizmu spada. Gruczoły przytarczyczne regulują gospodarkę wapniem, a nie metabolizm zależny od jodu.

Punktacja: Punkt jest za poprawne podkreślenie wszystkich trzech określeń. Brak punktu, jeśli choć jedno podkreślenie jest błędne, np. podwyższenie metabolizmu lub gruczoły przytarczyczne.

Zadanie 12.2 (0–1 pkt)

Na podstawie przedstawionych informacji wyjaśnij, dlaczego osoby stosujące niskosolną, rygorystyczną dietę pozbawioną wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego mogą mieć problem z utrzymaniem odpowiedniego poziomu jodu w organizmie. W odpowiedzi uwzględnij dwa czynniki.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Brak produktów zwierzęcych i soli jodowanej zmniejsza podaż jodu, a związki obecne w roślinach utrudniają jego wchłanianie lub wykorzystanie.

Produkty pochodzenia zwierzęcego, zwłaszcza morskie, mleczne i jaja, są ważnym źródłem jodu. Dieta niskosolna dodatkowo wyklucza jodowaną sól jako uzupełnienie. Jednocześnie glikozydy i inne składniki roślinne mogą ograniczać dostępność jodu z pokarmu.

Punktacja: Punkt jest za podanie dwóch czynników: małej podaży jodu oraz ograniczonego wchłaniania lub wykorzystania jodu przez składniki roślinne. Brak punktu, jeśli uczeń opisze tylko jeden czynnik albo nie powiąże roślin z ograniczaniem jodu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 12

Podkreślanie gruczołów przytarczycznych zamiast tarczycy.
Twierdzenie, że niedobór jodu podwyższa metabolizm albo zwiększa wydzielanie hormonów.
W 12.2 podawanie tylko jednego czynnika, np. wyłącznie braku soli jodowanej lub wyłącznie wpływu roślin, bez wskazania małej podaży jodu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2020, poziom rozszerzony (w maju 2020). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Praktyczny podręcznik dietetyki, pod red. M. Jarosza, Warszawa 2010.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.