Matura z biologii 2020, zadanie 3: Wzrost komórek i tkanki roślinne – odpowiedzi i wyjaśnienie

3.1: P, P, F. 3.2: np. ściany komórek korka wysycone suberyną są nieprzepuszczalne dla wody i chronią przed jej utratą. 3.3: np. sklerenchyma – funkcja wzmacniająca.

O czym jest zadanie 3?

Stem opisuje przyrost ściany komórkowej na grubość: kolejne warstwy celulozy mogą mieć różny układ, a ściana wtórna powstaje po wzroście wydłużeniowym i często ulega lignifikacji, kutynizacji lub suberynizacji. Na tej podstawie trzeba ocenić stwierdzenia o wzroście komórki oraz powiązać budowę korka i tkanek z ligniną z ich funkcjami.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 4 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 3.1 (0–1 pkt)

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące wzrostu komórek roślinnych są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. Włókna celulozowe ułożone w ścianie pierwotnej poprzecznie do osi wzrostu (kierunku wzrostu) ograniczają wzrost komórki na grubość. P F
2. Brak w ścianie pierwotnej włókien celulozowych ułożonych równolegle do osi wzrostu (kierunku wzrostu) sprawia, że możliwy staje się wzrost wydłużeniowy komórki. P F
3. Pod wpływem turgoru włókna celulozowe w ścianie wtórnej rozsuwają się i komórka rośnie. P F

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – P, 2 – P, 3 – F.

Poprzecznie ułożone mikrofibryle działają jak obręcze, które utrudniają zwiększanie grubości, więc komórka może wydłużać się wzdłuż osi. Gdy brak włókien równoległych do osi, nie ma takiego oporu dla wydłużania, dlatego wzrost wydłużeniowy jest możliwy. Ściana wtórna powstaje po zakończeniu wzrostu i jest sztywna; turgor nie rozsuwa w niej włókien w sposób umożliwiający dalszy wzrost.

Punktacja: Punkt za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń; przy jednym błędzie nie ma punktu.

Zadanie 3.2 (0–1 pkt)

Na przykładzie jednej cechy wykaż związek budowy komórek korka z jego funkcją.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Np. ściany komórek korka są wysycone suberyną, dzięki czemu są nieprzepuszczalne dla wody i chronią roślinę przed jej utratą.

Korek to tkanka okrywająca; jego komórki są martwe, a ściany mają suberynę. Suberyna czyni ścianę nieprzepuszczalną dla wody, więc warstwa korka ogranicza parowanie i utratę wody. To powiązanie cechy komórki (suberynizowana ściana) z funkcją ochronną przed wysychaniem.

Punktacja: Punkt za wskazanie jednej cechy komórek korka i powiązanie jej z funkcją ochronną, termoizolacyjną lub wzmacniającą; nie uznaje się opisu cech całej tkanki ani błędnego wiązania suberyny z odpornością mechaniczną.

Zadanie 3.3 (0–1 pkt)

Podaj przykład tkanki roślinnej, której wtórne ściany komórkowe zawierają dużą ilość ligniny, oraz określ, jaką funkcję w roślinie pełni ta tkanka.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Np. sklerenchyma – funkcja wzmacniająca; nadaje roślinie sztywność i wytrzymałość.

Lignina to składnik ścian wtórnych, który je usztywnia i zmniejsza przepuszczalność. Sklerenchyma ma grube, zdrewniałe ściany, więc pełni funkcję wzmacniającą. Drewno/ksylem również zawiera ligninę, ale jego główna funkcja to przewodzenie wody.

Punktacja: Punkt za podanie tkanki, której wtórne ściany zawierają dużo ligniny, oraz zgodnej z nią funkcji; nie uznaje się tkanek bez ligniny ani samej nazwy bez funkcji.

Najczęstsze błędy w zadaniu 3

W 3.1 uznanie, że poprzeczne włókna ograniczają wydłużanie, a nie grubienie, oraz traktowanie ściany wtórnej jako rozciągliwej pod wpływem turgoru.
W 3.2 opisywanie warstw tkanki zamiast cech komórek korka i wiązanie suberyny z wytrzymałością mechaniczną.
W 3.3 podanie tkanki bez ligniny (np. miękiszu) albo funkcji niezgodnej z tkanką, np. „sklerenchyma przewodzi wodę”.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2020, poziom rozszerzony (w maju 2020). Wstęp CKE opracowała na podstawie: J. Kopcewicz, Podstawy biologii roślin, Warszawa 2012,. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.