Matura z biologii 2021, zadanie 22: Czynniki ograniczające produkcję pierwotną fitoplanktonu – odpowiedzi i wyjaśnienie

Próba kontrolna to woda z Morza Sargassowego z fitoplanktonem bez dodatku azotu, fosforu i metali. W ocenie wniosków poprawne jest tylko stwierdzenie o żelazie: 1 – N, 2 – N, 3 – T.

O czym jest zadanie 22?

Wstęp wyjaśnia, że czynnik ograniczający występuje w niedomiarze i hamuje rozwój organizmów. Opisuje eksperymenty z wodą z Morza Sargassowego, w których dodawano różne pierwiastki i mierzono asymilację 14C przez fitoplankton. Chodzi o ustalenie, które składniki ograniczają produkcję pierwotną.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 22 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 22.1 (0–1 pkt)

Opisz próbę kontrolną w przedstawionym doświadczeniu.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Próbka wody z Morza Sargassowego z fitoplanktonem, bez dodawania azotu, fosforu ani metali; 14C może być podany tak jak w próbach badawczych.

Próba kontrolna musi być odniesieniem dla prób badawczych: te same warunki i materiał biologiczny, ale bez badanego czynnika. W tym doświadczeniu badano wpływ dodatku pierwiastków, więc kontrolą jest woda z fitoplanktonem bez tych dodatków. Obecność 14C nie przeszkadza, bo izotop służy do pomiaru asymilacji we wszystkich próbach.

Punktacja: Punkt za wskazanie wody z Morza Sargassowego z fitoplanktonem bez dodatku azotu, fosforu i metali; egzaminator nie uzna próby z dodatkiem badanych pierwiastków ani opisu bez wody z tego morza.

Zadanie 22.2 (0–1 pkt)

Oceń, czy na podstawie przedstawionych wyników badań można sformułować wnioski podane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek można sformułować na podstawie wyników badań, albo – N (nie), jeśli nie można go sformułować.
1. Dodanie azotu skutkuje dużym wzrostem produkcji pierwotnej w Morzu Sargassowym, podczas gdy dodanie fosforu nie wywołuje tego efektu.
T
N
2. Składniki mineralne ograniczają produkcję pierwotną w Morzu Sargassowym w większym stopniu niż światło.
T
N
3. Zawartość żelaza jest jednym z czynników ograniczających produkcję pierwotną w Morzu Sargassowym.
T
N

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – N, 2 – N, 3 – T.

W tabeli nie ma wariantu z samym azotem ani z samym fosforem, więc nie można rozdzielić ich wpływu. Nie porównywano też prób z różnym światłem, więc nie da się zestawić wpływu składników mineralnych ze światłem. Natomiast dodanie żelaza do azotu i fosforu podniosło asymilację 14C, co wskazuje, że żelazo ogranicza produkcję pierwotną.

Punktacja: Punkt tylko za wszystkie trzy oceny poprawnie (N, N, T); pojedynczy błąd lub częściowa odpowiedź nie daje punktu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 22

Uznanie, że można wnioskować o wpływie azotu i fosforu osobno, mimo braku prób z każdym z tych pierwiastków oddzielnie.
Porównywanie wpływu składników mineralnych ze światłem, chociaż w doświadczeniu nie zmieniano natężenia światła.
Pomijanie wniosku o żelazie mimo wyraźnego wzrostu asymilacji po jego dodaniu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2021, poziom rozszerzony (w maju 2021). Wstęp CKE opracowała na podstawie: D.W. Menzel i J.H. Ryther, Nutrients limiting the production of phytoplankton in the Sargasso Sea,. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.