Matura z biologii 2021, zadanie 23: Eutrofizacja wód – kolejność zdarzeń – odpowiedzi i wyjaśnienie

Prawidłowa kolejność: wzrost zawartości azotanów i fosforanów → masowy rozwój glonów i roślin wodnych → zmniejszenie przejrzystości wód → zmniejszenie intensywności fotosyntezy → zmniejszenie stężenia tlenu → beztlenowy rozkład materii organicznej → powstanie siarkowodoru i amoniaku → spadek różnorodności biologicznej.

O czym jest zadanie 23?

Zadanie dotyczy skutków nadmiernego nawożenia pól nawozami sztucznymi zawierającymi azotany i fosforany, które spływają do jezior. Uczeń ma ułożyć podane informacje w jedną logiczną sekwencję: od spływu biogenów, przez zakwit glonów, aż po spadek różnorodności biologicznej. Kluczowe jest uchwycenie związków przyczynowo-skutkowych między kolejnymi etapami eutrofizacji.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 23 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 23 (0–1 pkt)

Uporządkuj poniższe informacje tak, aby w poprawny sposób przedstawiały kolejność zdarzeń, które zachodzą w wyniku zwiększonego stosowania w rolnictwie nawozów sztucznych, zawierających m.in. azotany i fosforany, i prowadzą do spadku różnorodności biologicznej ekosystemów wodnych.
Masowy rozwój glonów i roślin wodnych.
Rozkład materii organicznej przez bakterie beztlenowe.
Wzrost zawartości azotanów i fosforanów w jeziorach.
Powstanie siarkowodoru oraz amoniaku.
Zmniejszenie przejrzystości wód.
Zmniejszenie stężenia tlenu.
Zmniejszenie intensywności fotosyntezy.
Spadek różnorodności biologicznej ekosystemów wodnych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – wzrost zawartości azotanów i fosforanów w jeziorach; 2 – masowy rozwój glonów i roślin wodnych; 3 – zmniejszenie przejrzystości wód; 4 – zmniejszenie intensywności fotosyntezy; 5 – zmniejszenie stężenia tlenu; 6 – rozkład materii organicznej przez bakterie beztlenowe; 7 – powstanie siarkowodoru oraz amoniaku; 8 – spadek różnorodności biologicznej ekosystemów wodnych.

Nawozy spływają z pól i wzbogacają jezioro w azotany i fosforany, czyli dochodzi do eutrofizacji. Te biogeny napędzają masowy rozwój fitoplanktonu i roślin wodnych, które mętnią wodę i ograniczają światło docierające w głąb. Mniej światła to słabsza fotosynteza, więc spada produkcja i stężenie tlenu, a obumierające glony opadają na dno. Przy braku tlenu materia organiczna jest rozkładana przez bakterie beztlenowe, co prowadzi do powstania siarkowodoru i amoniaku, a te toksyczne związki eliminują wiele gatunków – stąd spadek różnorodności biologicznej.

Punktacja: Punkt jest za podanie pełnego, poprawnego uporządkowania wszystkich ośmiu informacji; przy błędzie w choćby jednym ogniwie, np. zamianie miejsca spadku stężenia tlenu i rozkładu beztlenowego, egzaminator nie przyzna punktu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 23

Zamiana kolejności „zmniejszenia stężenia tlenu” i „beztlenowego rozkładu materii organicznej” – uczeń nie zauważa, że rozkład beztlenowy jest skutkiem, a nie przyczyną braku tlenu.
Pominięcie etapu „zmniejszenie intensywności fotosyntezy” i wstawienie go dopiero po spadku tlenu, mimo że słabsza fotosynteza wynika wprost z mniejszej przejrzystości wody.
Traktowanie „spadku różnorodności biologicznej” jako skutku samego zakwitu glonów, a nie końcowego efektu całego łańcucha zdarzeń, w tym działania siarkowodoru i amoniaku.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2021, poziom rozszerzony (w maju 2021). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.