anotemy
Zaloguj się
Wypróbuj za darmo
Matura z biologii 2021, zadanie 6: Mikrokosmki, mikrotrychy i filamenty aktynowe – odpowiedzi i wyjaśnienie
Mikrotrychy tasiemca zwiększają powierzchnię wchłaniania pokarmu podczas pasożytowania w jelicie. W kanaliku nerkowym mikrokosmki uczestniczą w resorpcji zwrotnej i sekrecji kanalikowej; aktyna nie tworzy wrzeciona ani wici, ale bierze udział w skurczu mięśnia.
O czym jest zadanie 6?
Wstęp opisuje mikrokosmki jako wypustki nabłonka utrzymywane przez filamenty aktynowe. Podaje przykłady nabłonka jelita cienkiego, kanalika nerkowego oraz mikrotrychów tasiemców. Zadania sprawdzają powiązanie tych struktur z pasożytnictwem, procesami nerki i rolą aktyny.
Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 6 · zasady oceniania CKE.
Zadanie 6.1 (0–1 pkt)
Wykaż związek między obecnością licznych mikrotrychów na powierzchni ciała dorosłych tasiemców a ich trybem życia i sposobem odżywiania się.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Tasiemce są pasożytami jelita; mikrotrychy zwiększają powierzchnię ciała, przez którą pobierają substancje odżywcze.
Tasiemiec żyje w jelicie żywiciela i pobiera pokarm całą powierzchnią ciała, a nie przez układ pokarmowy. Liczne mikrotrychy powiększają tę powierzchnię, dzięki czemu wchłanianie składników z treści jelita jest skuteczniejsze.
Punktacja: Punkt wymaga połączenia pasożytniczego trybu życia lub bytowania w jelicie z większą powierzchnią wchłaniania; samo stwierdzenie, że mikrotrychy zwiększają powierzchnię, bez odniesienia do trybu życia, nie wystarczy.
Zadanie 6.2 (0–1 pkt)
Wybierz i podkreśl wszystkie procesy, w których uczestniczą mikrokosmki nabłonka kanalika nerkowego.
ultrafiltracja
resorpcja zwrotna
sekrecja kanalikowa
wydzielanie adrenaliny
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: resorpcja zwrotna, sekrecja kanalikowa
Mikrokosmki kanalika nerkowego zwiększają powierzchnię błony, na której zachodzi wymiana substancji między przesączem a krwią. Resorpcja zwrotna i sekrecja kanalikowa to procesy kanalikowe. Ultrafiltracja odbywa się w ciałku nerkowym, a adrenalina jest hormonem nadnerczy.
Punktacja: Punkt przyznaje się tylko za podkreślenie resorpcji zwrotnej i sekrecji kanalikowej; zaznaczenie ultrafiltracji lub wydzielania adrenaliny dyskwalifikuje odpowiedź.
Zadanie 6.3 (0–1 pkt)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące roli filamentów aktynowych w komórce zwierzęcej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. Podczas podziału jądra komórkowego włókna wrzeciona kariokinetycznego powstają głównie z filamentów aktynowych.
2. W wyniku przesuwania się filamentów aktynowych względem filamentów miozynowych możliwy staje się skurcz komórki mięśniowej.
3. Sieć filamentów aktynowych pod błoną komórkową bierze udział w tworzeniu wici oraz rzęsek.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: 1. F, 2. P, 3. F
Wrzeciono kariokinetyczne zbudowane jest głównie z mikrotubul, nie z aktyny. Skurcz mięśnia wynika z przesuwania filamentów aktynowych względem miozynowych. Wici i rzęski tworzą mikrotubule, więc sieć aktyny pod błoną nie odpowiada za ich powstawanie.
Punktacja: Punkt jest za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń; jeden błąd oznacza 0 pkt.
Najczęstsze błędy w zadaniu 6
- Uczeń pisze tylko, że mikrotrychy zwiększają powierzchnię, nie wiążąc tego z pasożytniczym trybem życia tasiemca.
- W 6.2 uczeń zaznacza ultrafiltrację, myląc ciałko nerkowe z kanalikiem.
- W 6.3 uczeń uznaje, że wrzeciono lub wici powstają z aktyny, myląc filamenty aktynowe z mikrotubulami.
Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2021, poziom rozszerzony (w maju 2021). Wstęp CKE opracowała na podstawie: W. Sawicki, Histologia, Warszawa 2015;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).