Matura z biologii 2023 (formuła 2015), zadanie 9: Wątroba, żółć i trawienie lipidów – odpowiedzi i wyjaśnienie

W tabeli trzeba wybrać deaminację (aminokwasy → ketokwasy + amoniak) oraz glikogenogenezę (glukoza → glikogen). Żółć wspomaga trawienie lipidów, bo emulguje tłuszcz, czyli rozbija duże krople na mniejsze i zwiększa powierzchnię kontaktu dla lipazy.

O czym jest zadanie 9?

Wstęp przypomina, że wątroba uczestniczy w przemianach substancji wchłoniętych w jelicie, produkuje około 1200 ml żółci na dobę, a żółć jest zagęszczana w pęcherzyku żółciowym. Żółć wspomaga enzymatyczny rozkład tłuszczów w przewodzie pokarmowym, choć sama nie trawi ich chemicznie.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 15 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 9.1 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższą tabelę tak, aby zawierała informacje prawdziwe dotyczące procesów zachodzących w wątrobie. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Substraty | Proces | Produkty
aminokwasy (dekarboksylacja / deaminacja) ketokwasy + amoniak
glukoza (glikoliza / glikogenogeneza) glikogen

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: aminokwasy – deaminacja; glukoza – glikogenogeneza

W wątrobie aminokwasy są rozkładane przez odjęcie grupy aminowej, czyli deaminację, a produktami są ketokwasy i amoniak. Dekarboksylacja odrywa grupę karboksylową i daje aminy, więc nie pasuje do podanych produktów. Glukoza jest natomiast łączona w łańcuch, czyli polimeryzowana do glikogenu — to glikogenogeneza, a nie glikoliza, która glukozę rozkłada.

wątroba w modelu 3D anotemy · obróć w 3D

Punktacja: Punkt jest za podkreślenie obu właściwych nazw procesów; jeśli choć jedna jest błędna, punktu nie ma.

Zadanie 9.2 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, w jaki sposób żółć wspomaga enzymatyczny rozkład lipidów w przewodzie pokarmowym.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Żółć emulguje tłuszcze, czyli rozbija duże krople na wiele mniejszych, i dzięki temu zwiększa powierzchnię kontaktu lipazy z tłuszczem, co przyspiesza rozkład enzymatyczny.

Sole kwasów żółciowych mają charakter amfipatyczny: jedną stroną wiążą się z tłuszczem, a drugą z wodą, i stabilizują drobne krople emulsji. Lipaza jest rozpuszczalna w wodzie, więc działa tylko na granicy fazy wodnej i tłuszczowej. Im więcej mniejszych kropli, tym większa ta granica i tym szybciej enzym trawi tłuszcz.

Punktacja: Punkt jest za wyjaśnienie, które łączy emulgację (rozbicie kropli) ze zwiększeniem powierzchni lub ułatwieniem kontaktu lipazy z tłuszczem; odpowiedź ogólnikowa, np. „żółć rozkłada tłuszcze”, bez wskazania mechanizmu, nie wystarcza.

Najczęstsze błędy w zadaniu 9

Uznanie, że żółć zawiera enzymy trawiące tłumuszcze i sama rozkłada je chemicznie.
Pisanie, że żółć emulguje tłuszcz aż do pojedynczych cząsteczek lub kwasów tłuszczowych, zamiast do mniejszych kropli.
Podanie deaminacji dla glukozy lub glikogenogenezy dla aminokwasów — mylenie obu przemian wątrobowych.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (formuła 2015) (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: red. J.O.E. Clark, The Human Body: A Comprehensive Guide to. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).