Matura z biologii 2023, zadanie 16: Wargatek, aspidont: mutualizm, mimikra i dobór naturalny – odpowiedzi i wyjaśnienie

16.1: mutualizm (A). 16.2: podobieństwo do wargatka ułatwia aspidontowi zbliżenie się do ofiary i unikanie drapieżników. 16.3: dobór naturalny preferował osobniki bardziej podobne do wargatka, bo łatwiej zdobywały pokarm i przeżywały.

O czym jest zadanie 16?

Zadanie opisuje wargatka czyściciela, który zjada pasożyty ze skóry innych ryb, oraz aspidonta, podobnego do niego z wyglądu, ale odgryzającego fragmenty ciała większym rybom. Trzeba rozpoznać zależność ekologiczną, wyjaśnić znaczenie mimicry i utrwalenie cechy przez dobór naturalny.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 25 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 16.1 (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zależność między wargatkiem czyścicielem a rybą przez niego czyszczoną to
A. mutualizm.
B. komensalizm.
C. drapieżnictwo.
D. pasożytnictwo.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A. mutualizm

Wargatek zjada pasożyty, więc zdobywa pokarm, a czyszczona ryba pozbywa się pasożytów. Obie strony odnoszą korzyść, co jest cechą mutualizmu.

Punktacja: Punkt za wybór A. Inne odpowiedzi nie są uznawane, bo nie opisują obustronnej korzyści.

Zadanie 16.2 (0–1 pkt)

Na podstawie przedstawionych informacji określ znaczenie adaptacyjne morfologicznego podobieństwa aspidonta do wargatka czyściciela.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Mimikra ułatwia aspidontowi zbliżenie się do ryb, które można zaatakować, oraz może pomagać w unikaniu ataku drapieżników.

Ryby przyzwyczajone do czyściciela nie traktują podobnego wyglądu jako zagrożenia. Dzięki temu aspidont może podejść blisko i odgryźć fragment płetwy lub skóry. Podobieństwo może też sprawiać, że drapieżniki nie atakują aspidonta.

Punktacja: Punkt za wskazanie korzyści: łatwiejsze zdobycie pokarmu albo uniknięcie drapieżnika. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że są podobne.

Zadanie 16.3 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, w jaki sposób w toku ewolucji doszło do utrwalenia się wyglądu aspidonta przedstawionego na rysunku. W odpowiedzi uwzględnij mechanizm działania doboru naturalnego.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Osobniki bardziej podobne do wargatka łatwiej zdobywały pokarm lub unikały drapieżników, więc częściej przeżywały i się rozmnażały, przekazując te cechy potomstwu. Z czasem wygląd upodabniający do czyściciela utrwalił się w populacji.

Najpierw istnieje zmienność cech w populacji aspidonta. Osobniki o wyglądzie bardziej podobnym do wargatka mają większe szanse przeżycia i rozrodu. Dobór naturalny działa przez różnice w przeżywalności i liczbie potomstwa, a cecha jest dziedziczona.

Punktacja: Punkt za mechanizm doboru: większa szansa przeżycia i rozrodu osobników podobnych do wargatka oraz dziedziczenie cechy. Nie uznaje się odpowiedzi bez odniesienia do selekcji i rozmnażania.

Najczęstsze błędy w zadaniu 16

Mylenie mutualizmu z komensalizmem lub pasożytnictwem.
Opis samego podobieństwa bez wyjaśnienia korzyści dla aspidonta.
Pomijanie dziedziczenia i różnic w przeżyciu oraz rozrodzie w wyjaśnieniu doboru naturalnego.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: T. Kaleta, Zachowanie się zwierząt. Zarys problematyki, Warszawa 2014;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.