Matura z biologii 2023, zadanie 17: Ochrona czynna muraw kserotermicznych w rezerwacie – odpowiedzi i wyjaśnienie

W 17.1 wszystkie trzy stwierdzenia są prawdziwe. W 17.2 trzeba wyjaśnić, że brak koszenia lub wypasu zwiększył konkurencję i wypieranie roślin muraw; w 17.3 poprawne są B i C.

O czym jest zadanie 17?

Zadanie dotyczy rezerwatu „Zbocza Płutowskie”, w którym chroni się murawy kserotermiczne i związane z nimi gatunki światłolubne. Po zaprzestaniu koszenia i wypasu zaczęły wkraczać krzewy oraz gatunki azotolubne, a późniejszy wypas owiec przyniósł zarówno korzyści, jak i problemy.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 26 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 17.1 (0–2 pkt)

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące roślinności muraw kserotermicznych znajdujących się w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Murawy kserotermiczne w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” są
1. ekosystemami, których utrzymanie wymaga działalności człowieka. P F
Na murawach kserotermicznych w rezerwacie „Zbocza Płutowskie”
2. po zaprzestaniu użytkowania gospodarczego doszło do zmian składu gatunkowego ekosystemu. P F
Umiarkowane użytkowanie gospodarcze muraw kserotermicznych
3. w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” jest działaniem umożliwiającym zachowanie typowego składu gatunkowego muraw kserotermicznych. P F

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – P, 2 – P, 3 – P

Murawy kserotermiczne są półnaturalne i bez koszenia lub wypasu zarastają krzewami i drzewami. W opisanym rezerwacie po zaprzestaniu użytkowania rzeczywiście zmienił się skład gatunkowy. Umiarkowane użytkowanie ogranicza zarastanie, więc pomaga zachować typowy skład muraw.

Punktacja: 2 pkt za trzy poprawne oceny, 1 pkt za dwie poprawne; za jedną lub zero poprawnych ocen nie ma punktu.

Zadanie 17.2 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego zaniechanie gospodarczego użytkowania zboczy wpłynęło negatywnie na roślinność muraw kserotermicznych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Brak koszenia i wypasu pozwolił rozrosnąć się krzewom, drzewom i gatunkom azotolubnym, które w konkurencji o światło, wodę i sole mineralne wyparły światłolubne rośliny muraw.

Murawy kserotermiczne tworzą niskie, światłolubne rośliny. Gdy ustaje koszenie lub zgryzanie, silniejsze krzewy i drzewa rosną wyżej i zaczynają zacieniać murawę. Konkurują też o wodę i składniki odżywcze, przez co typowe gatunki muraw ustępują.

Punktacja: Punkt za wyjaśnienie wiążące zaprzestanie konkretnego zabiegu – koszenia lub wypasu – ze wzrostem konkurencji i wypieraniem roślin muraw; ogólnik o „zarastaniu” bez odniesienia do użytkowania nie wystarczy.

Zadanie 17.3 (0–2 pkt)

Zaznacz dwa przykłady działań z zakresu ochrony czynnej muraw kserotermicznych.
A. Regularna głęboka orka.
B. Wycinka drzew i krzewów.
C. Kontrolowany wypas zwierząt.
D. Wprowadzenie do rezerwatu roślin uprawnych.
E. Nawożenie muraw kserotermicznych związkami azotowymi.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: B, C

Ochrona czynna muraw naśladuje dawną gospodarkę: usuwa się drzewa i krzewy oraz prowadzi kontrolowany wypas. Orka, wprowadzanie upraw i nawożenie zmieniają siedlisko i nie służą zachowaniu muraw kserotermicznych.

Punktacja: 2 pkt za wybór B i C, 1 pkt za wybór tylko jednej z tych odpowiedzi; wybór orki, upraw lub nawożenia nie daje punktu.

Najczęstsze błędy w zadaniu 17

Uczniowie sądzą, że murawy kserotermiczne utrzymają się same bez koszenia ani wypasu.
W 17.2 piszą ogólnie o sukcesji lub zmianach środowiska, nie wskazując konkretnie koszenia albo wypasu.
W 17.3 wybierają orkę lub nawożenie jako działania ochrony czynnej muraw.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: L. Rutkowski i in., Stan zachowania i przekształcenia szaty roślinnej wybranych rezerwatów. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.