Matura z biologii 2023, zadanie 8: Amfisbeny – przystosowania do życia pod ziemią – odpowiedzi i wyjaśnienie

8.1: C1 – amfisbeny to gady, bo zrzucają zrogowaciały naskórek w postaci wylinki. 8.2: D – przystosowanie czaszki do drążenia powstało dzięki doborowi naturalnemu.

O czym jest zadanie 8?

Zadanie opisuje amfisbeny jako zwierzęta drążące tunele pod ziemią. W toku ewolucji ich czaszka stała się silnie skostniała, a ciało wydłużone i pokryte rogowymi łuskami. Skóra tworzy segmenty, a naskórek jest okresowo zrzucany.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 14 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 8.1 (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Amfisbeny należą do
A. pierścienic,
B. stawonogów,
C. gadów,
o czym świadczy
1. okresowe zrzucanie zrogowaciałego naskórka w postaci wylinki.
2. segmentowa budowa umięśnienia ciała.
3. wydłużone ciało przystosowane do drążenia tuneli.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: C oraz 1

Amfisbeny są gadami, a jedną z cech gadów jest okresowe zrzucanie zrogowaciałego naskórka, czyli wylinka. Segmentowa budowa mięśni występuje też u innych zwierząt, więc sama w sobie nie przesądza o przynależności do pierścienic. Wydłużone ciało to przystosowanie do drążenia, ale nie jest cechą rozstrzygającą o przynależności do gadów.

Punktacja: Punkt przyznaje się tylko za wybór C i uzasadnienia 1.; inne połączenia lub brak odpowiedzi nie dają punktu.

Zadanie 8.2 (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Czaszki amfisben przystosowały się do drążenia tuneli w ziemi w wyniku
A. dryfu genetycznego.
B. efektu założyciela.
C. specjacji.
D. doboru naturalnego.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: D

Silne skostnienie czaszki jest cechą zwiększającą skuteczność drążenia tuneli, więc dawało osobnikom przewagę w danym środowisku. Dobór naturalny utrwala właśnie takie korzystne cechy w kolejnych pokoleniach. Dryf i efekt założyciela działają losowo, a specjacja to proces powstawania gatunków, a nie bezpośredni mechanizm kształtowania przystosowania.

Punktacja: Punkt przyznaje się za zaznaczenie D; odpowiedzi A, B, C oraz brak odpowiedzi są oceniane na 0 pkt.

Najczęstsze błędy w zadaniu 8

Uczniowie uznają wylinkę za cechę typową dla stawonogów lub pierścienic, a nie gadów.
Wybierają segmentową budowę ciała jako główny dowód przynależności do pierścienic, mimo że cecha ta występuje szerzej.
Mylą dobór naturalny ze specjacją lub dryfem genetycznym, mimo że pytanie dotyczy utrwalania korzystnego przystosowania.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Encyklopedia zwierząt […], praca zbiorowa, Warszawa 1993;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.