Matura z biologii 2023, zadanie 9: Rola wątroby i żółci w trawieniu – odpowiedzi i wyjaśnienie

W wątrobie aminokwasy ulegają deaminacji (ketokwasy + amoniak), a glukoza jest zamieniana w glikogen. Żółć emulguje tłuszcze, zwiększając powierzchnię kontaktu dla lipaz.

O czym jest zadanie 9?

Wstęp przypomina, że wątroba uczestniczy w przemianach substancji wchłoniętych z przewodu pokarmowego i produkuje żółć magazynowaną w pęcherzyku żółciowym. Żółć nie trawi tłuszczów sama, ale wspomaga ich enzymatyczny rozkład. Zadania sprawdzają znajomość przemian zachodzących w wątrobie oraz mechanizmu działania żółci.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 15 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 9.1 (0–1 pkt)

Uzupełnij poniższą tabelę tak, aby zawierała informacje prawdziwe dotyczące procesów zachodzących w wątrobie. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Substraty Proces Produkty
aminokwasy (dekarboksylacja / deaminacja) ketokwasy + amoniak
glukoza (glikoliza / glikogenogeneza) glikogen

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: aminokwasy – deaminacja – ketokwasy + amoniak; glukoza – glikogenogeneza – glikogen

Aminokwasy w wątrobie są rozkładane przez odjęcie grupy aminowej, czyli deaminację, w wyniku czego powstają ketokwasy i toksyczny amoniak (przekształcany później w mocznik). Dekarboksylacja usuwa grupę karboksylową i nie daje amoniaku, więc tu nie pasuje. Nadmiar glukozy wątroba łączy w glikogen w procesie glikogenogenezy; glikoliza to rozkład glukozy, czyli proces odwrotny.

wątroba w modelu 3D anotemy · obróć w 3D

Punktacja: Punkt za podkreślenie obu właściwych nazw procesów (deaminacja i glikogenogeneza). Nie uznaje się odpowiedzi z tylko jednym poprawnym podkreśleniem ani odwrócenia pojęć.

Zadanie 9.2 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, w jaki sposób żółć wspomaga enzymatyczny rozkład lipidów w przewodzie pokarmowym.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Żółć emulguje krople tłuszczu, czyli rozbija je na mniejsze kropelki, co zwiększa powierzchnię kontaktu dla lipaz rozpuszczalnych w wodzie.

Lipazy działają w środowisku wodnym, a tłuszcze są w nim nierozpuszczalne, więc enzym atakuje tylko powierzchnię kropli tłuszczu. Sole kwasów żółciowych i fosfolipidy z żółci rozbijają duże krople na drobne, tworząc większą powierzchnię granicy faz woda–tłuszcz. Dzięki temu lipaza może szybciej i skuteczniej rozkładać trójglicerydy.

Punktacja: Punkt za wyjaśnienie uwzględniające emulgację i zwiększenie powierzchni działania lipazy. Nie uznaje się odpowiedzi mówiącej, że żółć rozbija tłuszcze do cząsteczek lub sama je trawi, bo emulgacja daje tylko mniejsze krople.

Najczęstsze błędy w zadaniu 9

Mylenie deaminacji z dekarboksylacją i odwracanie kierunku przemian glukozy w wątrobie.
Odpowiedź, że żółć trawi tłuszcze lub rozbija je do cząsteczek, zamiast opisania emulgacji i zwiększenia powierzchni dla lipazy.
Pomijanie roli zwiększenia powierzchni kontaktu enzymu z tłuszczem i podanie tylko ogólnego zdania o wspomaganiu trawienia.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (w maju 2023). Wstęp CKE opracowała na podstawie: red. J.O.E. Clark, The Human Body: A Comprehensive Guide to. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy. Modele 3D: ciało: BodyParts3D © DBCLS (CC BY-SA 2.1 JP), Z-Anatomy / Écorché (CC BY-SA 4.0).