Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024, zadanie 11: Babeszjoza psów i cykl Babesia canis – odpowiedzi i wyjaśnienie

Żywicielem ostatecznym jest kleszcz, bo w nim zachodzi rozmnażanie płciowe pasożyta. Całkowita eliminacja B. canis jest nierealna, ponieważ pasożyt może utrzymywać się w kolejnych pokoleniach kleszczy lub w dzikich psowatych.

O czym jest zadanie 11?

Wstęp dotyczy babeszjozy – groźnej choroby psów wywoływanej przez protista Babesia canis. Do zarażenia dochodzi przez ukąszenie kleszcza, a psy można chronić szczepionką. Schemat pokazuje cykl pasożyta: namnażanie bezpłciowe w erytrocytach psa, a następnie etapy płciowe i przenoszenie w organizmie kleszcza, w tym do jego oocytów.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 14 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 11.1 (0–1 pkt)

Określ, który organizm – pies czy kleszcz – jest żywicielem ostatecznym B. canis. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Żywicielem ostatecznym jest kleszcz, ponieważ w jego organizmie zachodzi rozmnażanie płciowe B. canis, prowadzące do powstania zygoty.

Żywiciel ostateczny to organizm, w którym pasożyt rozmnaża się płciowo. Schemat pokazuje gamety i zygotę B. canis w jelicie kleszcza, a nie w psie. W psie odbywa się głównie namnażanie bezpłciowe w erytrocytach.

Punktacja: Punkt za wskazanie kleszcza i uzasadnienie odnoszące się do rozmnażania płciowego pasożyta w kleszczu; samo podanie nazwy żywiciela lub stwierdzenie, że kleszcz przenosi pasożyta, nie wystarcza.

Zadanie 11.2 (0–1 pkt)

Uzasadnij, że – mimo istnienia szczepionki – całkowita eliminacja B. canis ze środowiska jest w zasadzie niemożliwa. Podaj jeden argument odnoszący się do cyklu rozwojowego pasożyta.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Pasożyt może być przekazywany w oocytach kleszcza na kolejne pokolenia, więc utrzymuje się w populacji kleszczy nawet bez zarażania psów.

Z tekstu i schematu wynika, że ookinety wnikają do oocytów kleszcza. Dzięki temu zakażone mogą być kolejne larwy i imago, bez konieczności zamknięcia cyklu u psa. Szczepienie psów nie usuwa więc źródła pasożyta w kleszczach.

Punktacja: Punkt za argument o przenoszeniu B. canis na kolejne pokolenia kleszczy lub o rezerwuarze u dzikich psowatych; argument o niedoskonałości szczepionki lub objawach choroby nie jest wystarczający.

Najczęstsze błędy w zadaniu 11

Uznanie psa za żywiciela ostatecznego, bo tam pasożyt namnaża się i wywołuje chorobę.
Uzasadnienie w 11.1 tylko tym, że kleszcz przenosi pasożyta, bez wskazania rozmnażania płciowego.
W 11.2 podanie argumentu o skuteczności szczepionki zamiast odwołania się do cyklu rozwojowego, np. oocytów kleszcza lub dzikich psowatych.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024 (w grudniu 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: J.L. Gundłach, A.B. Sadzikowski, Parazytologia i parazytozy zwierząt, Warszawa 2004;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.