Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024, zadanie 3: Ciepło kwiatostanu a zapylanie dziwidła – odpowiedzi i wyjaśnienie

Ciepło podczas kwitnienia pomaga w zapylaniu, bo zwiększa rozprzestrzenianie i intensywność zapachu wabiącego zapylacze, może też bezpośrednio przywabiać owady reagujące na podczerwień lub pobudzać ich aktywność.

O czym jest zadanie 3?

Dziwidło olbrzymie występuje na Sumatrze i wytwarza ogromny kwiatostan złożony z drobnych kwiatów męskich oraz żeńskich u podstawy. Podczas kwitnienia, zwłaszcza kwiatów żeńskich, kwiatostan wyraźnie się nagrzewa i cyklicznie uwalnia fale zapachowe. Opis podkreśla związek tego nagrzewania z emisją zapachu i aktywnością zapylaczy.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 6 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 3 (0–1 pkt)

Polecenie prosi o wyjaśnienie, w jaki sposób ciepło wytwarzane podczas kwitnienia przyczynia się do zapylenia dziwidła olbrzymiego. Pełna treść: arkusz CKE, s. 6.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Ciepło nasila emisję i rozchodzenie się zapachu wabiącego zapylacze; może także bezpośrednio przyciągać owady reagujące na podczerwień albo zwiększać ich aktywność.

Podwyższona temperatura zwiększa uwalnianie lotnych związków zapachowych, dzięki czemu woń dociera dalej i skuteczniej wabi zapylacze. Niektóre owady reagują na ciepło lub podczerwień, więc nagrzany kwiatostan może je przyciągać bezpośrednio. Ciepło może też pobudzać aktywność zmiennocieplnych zapylaczy, co sprzyja przenoszeniu pyłku.

Punktacja: Punkt przyznaje się za uzasadnienie, które wiąże ciepło z wabieniem zapylaczy: bezpośrednio, przez zwiększenie intensywności zapachu lub przez wzmożenie aktywności owadów. Brak punktu, jeśli uczeń opisuje tylko nagrzewanie kwiatostanu i nie łączy go z zapylaczami ani zapylaniem.

Najczęstsze błędy w zadaniu 3

Uczeń opisuje nagrzewanie kwiatostanu, ale nie wyjaśnia, jak przekłada się ono na wabienie zapylaczy.
Uczeń myli zapylanie z rozsiewaniem nasion lub skupia się na rozwoju bulwy zamiast na roli ciepła w przywabianiu owadów.
Uczeń twierdzi, że ciepło odstrasza zapylacze albo służy wyłącznie ochronie kwiatu, nie wskazując związku z zapylaniem.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Diagnostyczna matura z biologii, grudzień 2024 (w grudniu 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: B. Wiatrowska i in., Dziwidło olbrzymie (Amorphophallus titanum), niezwykła bylina Sumatry,. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.