Matura z biologii 2024, zadanie 13: niedobór jodu a hormony tarczycy i TSH – odpowiedzi i wyjaśnienie

13.1: Przykład hormonu zawierającego jod to tyroksyna (T4) lub trijodotyronina (T3). 13.2: Przy niedoborze jodu tarczyca wytwarza mniej hormonów, co osłabia ujemne sprzężenie zwrotne na przysadkę, więc poziom TSH wzrasta.

O czym jest zadanie 13?

Wstęp wyjaśnia, że jod jest niezbędny w diecie, bo wchodzi w skład hormonów tarczycy. Przy długotrwałym niedoborze jodu dochodzi do zwiększonego wydzielania hormonu tyreotropowego (TSH) z przysadki mózgowej.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 17 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 13.1 (0–1 pkt)

Podaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Tyroksyna (T4) lub trijodotyronina (T3).

Jod wchodzi w skład hormonów tarczycy, takich jak tyroksyna i trijodotyronina. Związki te zawierają jod w swojej cząsteczce, dlatego ich nazwy często zawierają przedrostek „jodo”. Tyronina sama w sobie nie zawiera jodu.

Punktacja: Punkt przyznaje się za podanie poprawnej nazwy hormonu zawierającego jod, np. T4 lub T3. Nie uznaje się odpowiedzi „tyronina”, ponieważ nie zawiera jodu.

Zadanie 13.2 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego w razie długotrwałego niskiego poziomu jodu w organizmie poziom hormonu tyreotropowego (TSH) jest podwyższony. W odpowiedzi uwzględnij mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Przy niedoborze jodu tarczyca nie może wytworzyć wystarczającej ilości hormonów tarczycy (T3 i T4). Ich niskie stężenie we krwi nie hamuje wydzielania TSH przez przysadkę (osłabione ujemne sprzężenie zwrotne), dlatego TSH jest wydzielane w nadmiarze.

W warunkach prawidłowych hormony tarczycy hamują wydzielanie TSH na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego. Gdy jodu brakuje, synteza T3 i T4 spada, więc hamowanie jest słabsze, co prowadzi do wzrostu wydzielania TSH.

Punktacja: Punkt za wyjaśnienie uwzględniające niedobór hormonów tarczycy i wynikające z tego osłabienie ujemnego sprzężenia zwrotnego na wydzielanie TSH. Nie uznaje się odpowiedzi mówiących o całkowitym braku syntezy hormonów, bo niedobór jodu tylko ogranicza syntezę.

Najczęstsze błędy w zadaniu 13

Podanie tyroniny zamiast jodotyroniny – tyronina nie zawiera jodu.
Nieuwzględnienie mechanizmu sprzężenia zwrotnego – tylko stwierdzenie, że TSH wzrasta, bez wyjaśnienia przyczyny.
Mówienie o całkowitym zahamowaniu syntezy hormonów tarczycy zamiast o jej obniżeniu.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2024, poziom rozszerzony (w maju 2024). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.