Matura z biologii 2024, zadanie 14: Rozpoznawanie pajęczaków i alergia na roztocza – odpowiedzi i wyjaśnienie

Zadanie 14.1: roztocz należy do pajęczaków (Arachnida), cecha: cztery pary odnóży krocznych. Zadanie 14.2: alergeny wiążą się z IgE na komórkach tucznych, które uwalniają histaminę powodującą rozszerzenie naczyń i zwiększenie przepuszczalności.

O czym jest zadanie 14?

Wstęp opisuje roztocza jako pajęczaki żyjące w różnych środowiskach, w tym w kurzu domowym, gdzie ich alergeny wywołują reakcje alergiczne. Przedstawia zdjęcie z mikroskopu elektronowego gatunku Brevipalpus phoenicis, aby na jego podstawie rozpoznać przynależność systematyczną.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 18 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 14.1 (0–1 pkt)

Określ gromadę stawonogów, do której należy B. phoenicis. Odpowiedź uzasadnij, podając jedną widoczną na zdjęciu cechę budowy świadczącą o przynależności tego gatunku do wybranej gromady.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Gromada: pajęczaki (Arachnida). Cecha budowy: cztery pary odnóży krocznych (lub nogogłaszczki).

Roztocza należą do pajęczaków, ponieważ mają cztery pary odnóży (osiem nóg), co jest cechą charakterystyczną tej gromady. Na zdjęciu widać odnóża, więc można to stwierdzić. Nogogłaszczki też są widoczne, ale odnóża są najbardziej oczywiste.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawne podanie gromady (pajęczaki lub Arachnida) i jednej widocznej cechy, np. cztery pary odnóży; nie uznaje się szczękoczułków, bo nie są widoczne.

Zadanie 14.2 (0–2 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały nadmierną odpowiedź immunologiczną ludzkiego organizmu na alergeny roztoczy. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Alergeny zawarte w odchodach roztoczy wiążą się z przeciwciałami klasy IgE występującymi na powierzchni:
- komórek tucznych
- limfocytów B
Te komórki uwalniają histaminę, która powoduje:
- rozszerzenie
- zwężenie
naczyń krwionośnych i:
- zwiększenie
- zmniejszenie
przepuszczalności ścian naczyń włosowatych. Rozwija się obrzęk, zwęża się światło dróg oddechowych oraz pojawia się katar.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Poprawne określenia: komórek tucznych, rozszerzenie, zwiększenie.

W reakcji alergicznej alergeny wiążą się z przeciwciałami IgE przyczepionymi do receptorów na komórkach tucznych (mastocytach), a nie na limfocytach B. Komórki tuczne degranulują i uwalniają histaminę, która powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i zwiększenie przepuszczalności ich ścian, co prowadzi do obrzęku i innych objawów alergii.

Punktacja: Przyznaje się 2 punkty za podkreślenie wszystkich trzech poprawnych określeń, 1 punkt za dwa poprawnie podkreślone.

Najczęstsze błędy w zadaniu 14

Wskazywanie owadów lub skorupiaków zamiast pajęczaków, bo nie zwrócenie uwagi na liczbę odnóży.
Podawanie szczękoczułków jako cechy, chociaż nie są widoczne na zdjęciu.
W 14.2 mylenie, że IgE są na limfocytach B, a nie na komórkach tucznych; lub że histamina zwęża naczynia zamiast rozszerzać.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2024, poziom rozszerzony (w maju 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: C. Błaszak (red.), Zoologia. Stawonogi, Warszawa 2013.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.