Matura z biologii 2024, zadanie 21: Oddziaływania międzygatunkowe roślin na pustyni – odpowiedzi i wyjaśnienie

Aby zweryfikować hipotezy, należy porównać próby B i C (wpływ krzewów na rośliny jednoroczne) oraz A i B (wpływ roślin jednorocznych na krzewy). Rzucanie cienia przez krzewy ogranicza parowanie wody, poprawiając bilans wodny roślin jednorocznych i umożliwiając intensywniejszą fotosyntezę, co zwiększa ich biomasę.

O czym jest zadanie 21?

Doświadczenie dotyczy interakcji między roślinami jednorocznymi a krzewami Ambrosia dumosa na pustyni. Rośliny jednoroczne w obecności krzewów mają większy przyrost biomasy, a krzewy w obecności roślin jednorocznych – ograniczony. Sugeruje to, że krzewy ułatwiają wzrost roślinom jednorocznym (poprzez cień), ale rośliny jednoroczne konkurują z krzewami.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 26 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 21.1 (0–2 pkt)

Uzupełnij tabelę – wpisz w puste komórki oznaczenia literowe tych prób, które należy porównać, aby zweryfikować poniższe hipotezy. Hipoteza 1: Obecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa skutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych. Hipoteza 2: Obecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych skutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Dla hipotezy 1: porównaj próby B i C. Dla hipotezy 2: porównaj próby A i B.

Aby zbadać wpływ krzewów na rośliny jednoroczne, porównujemy poletko, gdzie są oba organizmy (B), z poletkiem, gdzie są tylko rośliny jednoroczne (C). Różnica w biomasie roślin jednorocznych wskaże efekt obecności krzewów. Podobnie, aby zbadać wpływ roślin jednorocznych na krzewy, porównujemy poletko z oboma (B) z poletkiem, gdzie są tylko krzewy (A).

Punktacja: 2 pkt za poprawne oba porównania, 1 pkt za jedno poprawne; nie uznaje się porównań, które nie izolują badanego czynnika.

Zadanie 21.2 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, w jaki sposób rzucanie cienia przez krzewy A. dumosa wpływa pozytywnie na przyrost biomasy roślin jednorocznych w warunkach suszy. W odpowiedzi uwzględnij bilans wodny roślin.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Rzucanie cienia obniża temperaturę i ogranicza parowanie wody z roślin i gleby, dzięki czemu rośliny jednoroczne mają lepszy bilans wodny, mogą dłużej utrzymywać otwarte aparaty szparkowe i pobierać CO2, co zwiększa intensywność fotosyntezy i przyrost biomasy.

W warunkach suszy woda jest czynnikiem ograniczającym; cień zmniejsza straty wody, więc rośliny mogą efektywniej przeprowadzać fotosyntezę, co prowadzi do wzrostu biomasy.

Punktacja: 1 pkt za wyjaśnienie uwzględniające mechanizm (ograniczenie parowania) i skutek (zwiększona fotosynteza); nie uznaje się odpowiedzi bez związku z fotosyntezą.

Najczęstsze błędy w zadaniu 21

Porównywanie złych prób, np. A i C dla pierwszej hipotezy, zamiast wyizolowania efektu krzewów.
W 21.2 skupianie się tylko na oszczędzaniu wody bez wskazania, że umożliwia to fotosyntezę.
Uznawanie, że krzewy konkurują z roślinami jednorocznymi o wodę i dlatego ich wzrost jest ograniczony, ale nie zapisanie odpowiedzi o cieniu jako czynniku pozytywnym.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2024, poziom rozszerzony (w maju 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: C.J. Krebs, Ecology: The Experimental Analysis of Distribution and Abundance, Harlow 2014.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.