Matura z biologii 2025, zadanie 19: Ochrona szpaka balijskiego: reintrodukcja i CITES – odpowiedzi i wyjaśnienie

Reintrodukcja powinna wykorzystywać osobniki z różnych ogrodów zoologicznych, aby zwiększyć różnorodność genetyczną populacji. Wpis do CITES zakazuje międzynarodowego handlu, co utrudnia kłusownictwo.

O czym jest zadanie 19?

Szpak balijski to endemiczny gatunek krytycznie zagrożony, którego populacja drastycznie spadła z powodu degradacji siedlisk i kłusownictwa. W celu ochrony gatunek objęto programami hodowlanymi i reintrodukcją. Wpisano go do załącznika I CITES, aby ograniczyć handel międzynarodowy.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 30 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 19.1 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego podczas reintrodukcji szpaka balijskiego powinny być uwalniane osobniki pochodzące nie tylko z lokalnych programów hodowlanych, lecz także z różnych ogrodów zoologicznych. W odpowiedzi uwzględnij genetykę populacji.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Wykorzystanie osobników z różnych ogrodów zoologicznych zwiększa pulę genową reintrodukowanej populacji, co ogranicza ryzyko chowu wsobnego i dryfu genetycznego oraz zwiększa zdolności adaptacyjne.

Lokalne programy hodowlane mogą mieć ograniczoną zmienność genetyczną z powodu niewielkiej liczby osobników założycielskich. Dodanie ptaków z innych hodowli wprowadza nowe allele, co zwiększa różnorodność genetyczną. Większa różnorodność zwiększa szanse populacji na przetrwanie w zmiennym środowisku i zmniejsza negatywne skutki bliskiego pokrewieństwa.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wyjaśnienie odnoszące się do zwiększenia różnorodności genetycznej i jej konsekwencji (np. ograniczenie chowu wsobnego). Nie uznaje się odpowiedzi ogólnikowych, np. 'dla dobra gatunku'.

Zadanie 19.2 (0–1 pkt)

Przedstaw znaczenie wpisania szpaka balijskiego do załącznika I konwencji waszyngtońskiej (CITES) dla skutecznej ochrony tego gatunku.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Umieszczenie w załączniku I CITES oznacza zakaz międzynarodowego handlu okazami tego gatunku, co ogranicza popyt i utrudnia kłusownikom sprzedaż ptaków.

CITES to konwencja regulująca handel międzynarodowy zagrożonymi gatunkami. Załącznik I obejmuje gatunki zagrożone wyginięciem, których handel jest zabroniony z wyjątkiem wyjątkowych okoliczności. Dzięki temu eksport i import szpaków staje się nielegalny, co zmniejsza opłacalność kłusownictwa i chroni dziką populację.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wskazanie, że CITES zakazuje lub reguluje handel międzynarodowy okazami szpaka. Nie uznaje się odpowiedzi mówiących, że CITES zakazuje kłusownictwa lub chroni siedliska.

Najczęstsze błędy w zadaniu 19

Uczeń może stwierdzić, że CITES bezpośrednio zakazuje kłusownictwa, podczas gdy dotyczy tylko handlu międzynarodowego.
W pytaniu 19.1 uczeń może pominąć aspekt genetyczny i skupić się na liczbie osobników, nie wyjaśniając korzyści z różnorodności genetycznej.
Uczeń może mylić chów wsobny z dryfem genetycznym lub nie powiązać ich ze zmiennością genetyczną populacji.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2025, poziom rozszerzony (w maju 2025). Wstęp CKE opracowała na podstawie: datazone.birdlife.org; gbif.org; S. (Bas) van Balen i in.,. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.