Matura z biologii 2025, zadanie 18: Rośliny poduszkowe: konwergencja, adaptacje, rozmnażanie – odpowiedzi i wyjaśnienie

Poduszkowaty wzrost to przykład konwergencji, gdyż wyewoluował niezależnie w różnych rodzinach. Jest przystosowaniem do czynników abiotycznych, np. niskiej temperatury lub silnego wiatru. Osobniki żeńskie wytwarzają owoce, ale nie pyłek, a obupłciowe – zarówno pyłek, jak i owoce.

O czym jest zadanie 18?

Wstęp opisuje rośliny poduszkowe występujące w wysokich górach, które wykształciły zwarty, niski pokrój jako przystosowanie do trudnych warunków. Forma ta pojawiła się u wielu niespokrewnionych gatunków z różnych rodzin botanicznych na całym świecie. Jako przykład podano lepnicę bezłodygową, u której występują osobniki żeńskie i obupłciowe.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 28 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 18.1 (0–1 pkt)

0-1 Rozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, czy – dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Konwergencja, ponieważ forma poduszkowata wykształciła się niezależnie w wielu niespokrewnionych rodzinach roślin.

Wiele gatunków roślin z różnych rodzin botanicznych wykształciło podobną formę wzrostu w odpowiedzi na podobne warunki środowiskowe. To wskazuje na niezależne przystosowanie się do tych samych warunków, co jest definicją konwergencji. Dywergencja dotyczy różnicowania się spokrewnionych grup.

Punktacja: Punkt za poprawne rozstrzygnięcie (konwergencja) i uzasadnienie odnoszące się do niezależnego wykształcenia cechy; nie uznaje się definicji bez odniesienia do konkretnego przypadku.

Zadanie 18.2 (0–1 pkt)

0-1 Podaj jeden przykład czynnika abiotycznego, do którego przystosowaniem jest występowanie u lepnicy bezłodygowej poduszkowatego typu wzrostu. W odpowiedzi uwzględnij rodzaj czynnika oraz jego nasilenie lub poziom.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Np. niska temperatura (mróz) lub silny wiatr, lub niedobór wody, lub silne nasłonecznienie.

Poduszkowaty wzrost chroni roślinę przed utratą ciepła, wysuszeniem przez wiatr, utratą wody, a także przed intensywnym promieniowaniem. Wysokie góry charakteryzują się niskimi temperaturami, silnymi wiatrami, małą dostępnością wody i dużym nasłonecznieniem.

Punktacja: Punkt za podanie konkretnego czynnika abiotycznego wraz z jego nasileniem lub poziomem; nie uznaje się np. dużych opadów śniegu.

Zadanie 18.3 (0–1 pkt)

0-1 Uzupełnij tabelę – określ zdolność do wytwarzania ziaren pyłku i owoców przez osobniki żeńskie i przez osobniki obupłciowe lepnicy bezłodygowej. W odpowiednie komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli istnieje taka możliwość, albo N (nie) – jeśli nie ma takiej możliwości.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Osobniki żeńskie: ziarna pyłku – N, owoce – T; osobniki obupłciowe: ziarna pyłku – T, owoce – T.

Osobniki żeńskie mają tylko słupki (żeńskie organy), więc nie wytwarzają pyłku, ale po zapyleniu mogą wytwarzać owoce. Osobniki obupłciowe mają zarówno pręciki (męskie), jak i słupki, więc wytwarzają pyłek i owoce.

Punktacja: Punkt za poprawne wypełnienie wszystkich czterech pól tabeli; częściowe odpowiedzi nie są punktowane.

Najczęstsze błędy w zadaniu 18

Mylenie konwergencji z dywergencją, np. uznanie, że podobieństwo form wynika z bliskiego pokrewieństwa.
Podawanie czynnika biotycznego zamiast abiotycznego (np. konkurencja) lub nieokreślenie nasilenia czynnika.
Błędne przypisanie zdolności do wytwarzania pyłku i owoców u osobników żeńskich i obupłciowych, np. sądząc, że osobniki żeńskie też wytwarzają pyłek.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2025, poziom rozszerzony (w maju 2025). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Q. Canelles i in., Environmental Stress Effects on Reproduction and Sexual Dimorphism in the. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.