Matura z biologii 2025, poziom rozszerzony: wszystkie zadania z odpowiedziami i wyjaśnieniami

Matura z biologii 2025, poziom rozszerzony (w maju 2025): 180 minut · 60 punktów, 18 zadań i 47 poleceń. Każde zadanie ma tu odpowiedź, wyjaśnienie i typowe błędy.

Wszystkie zadania: Matura z biologii 2025

ZadanieTematPunktyOdpowiedzi w skrócie
Zadanie 1Denaturacja i renaturacja rybonukleazy2W zadaniu 1.1 stwierdzenie pierwsze jest fałszywe (denaturacja nie niszczy struktury pierwszorzędowej), a drugie prawdziwe (renaturacja przywraca aktywność). W zadaniu 1.2 mostki disiarczkowe stabilizują strukturę trzeciorzędową, ponieważ powstają w obrębie jednego łańcucha polipeptydowego.
Zadanie 2Plastydy i ich przemiany2Chloroplasty z mikrofotografii A przekształcają się w chromoplasty na mikrofotografii B podczas dojrzewania owoców. Wspólną cechą wszystkich plastydów jest np. otoczenie podwójną błoną lub obecność własnego DNA.
Zadanie 3Geotropizm korzenia, barwienie skrobi, strefa elongacyjna2Do barwienia skrobi używa się płynu Lugola (roztworu jodu w jodku potasu). Reakcja wzrostowa wyginająca korzeń w dół zachodzi w strefie elongacyjnej (strefie wzrostu na długość).
Zadanie 4Wpływ temperatury na aktywność aktynidazy4Problem badawczy dotyczy wpływu temperatury na aktywność aktynidazy. W wyższej temperaturze enzym aktywniej rozkłada kolagen, co uwalnia wodę z galaretki; próby kontrolne wykluczają samorzutny rozkład kolagenu. Aktinidia ma wiele zalążków, jest dwupienna i okrytozalążkowa.
Zadanie 5Porównanie dwóch gatunków raków w Polsce5Raki mają głowotułów i odwłok, otwarty układ krwionośny z sercem po stronie grzbietowej. Pancerz zbudowany jest z chityny, a linienie umożliwia wzrost. Tylko rak szlachetny może być bioindykatorem czystych wód, a gatunki należą do dwóch różnych rodzajów.
Zadanie 6Spadek wielkości ciała zaskrońca zwyczajnego3W zadaniu 6.1 trzeba wykazać związek osuszania terenów ze spadkiem liczebności płazów, odnosząc się do ich zależności od wody (np. rozmnażanie, oddychanie skórne). W 6.2 poprawna odpowiedź to dobór kierunkowy eliminujący najdłuższe osobniki (C2). W 6.3 stwierdzenia: 1 – F, 2 – P, 3 – F.
Zadanie 7Osmoregulacja tilapii i opieka nad potomstwem2Tilapia musi pobierać jony Na+ i Cl− ze środowiska, ponieważ woda słodka jest hipotoniczna, co powoduje ich utratę. Noszenie potomstwa w pysku zwiększa jego przeżywalność, chroniąc je przed drapieżnikami i zapewniając odpowiednie warunki.
Zadanie 8Serce płazów i naczynia krwionośne3Serce należy do płazów. Naczynia oznaczone X to tętnice, bo wyprowadzają krew z serca do płuc. Zastawka spiralna występuje u niektórych dorosłych kręgowców i rozdziela strumień krwi w stożku tętniczym.
Zadanie 9Tkanki łączne stawu kolanowego, klasyfikacja stawu, rola mazi3W stawie kolanowym występują tkanki: kostna (B), chrzęstna szklista (C), łączna właściwa zbita (A) i tłuszczowa żółta (D). Staw kolanowy jest stawem złożonym, bo łączy więcej niż dwie kości; maź stawowa zmniejsza tarcie i amortyzuje wstrząsy.
Zadanie 10Synapsa nerwowo-mięśniowa i toksyny2W zadaniu 10.1 obie toksyny spowalniają rozkład acetylocholiny (T), ale żadna nie powoduje rozluźnienia mięśni (N). W zadaniu 10.2 osłonka mielinowa przyspiesza przewodzenie (A1) dzięki przewodzeniu skokowemu.
Zadanie 11Wpływ glukozy na układy hormonalny i wydalniczy1Hiperglikemia wynika z niedoboru insuliny, przekracza możliwości resorpcji zwrotnej glukozy w nerkach, co prowadzi do glukozurii. Wzrost osmolarności osocza powoduje zwiększenie wydzielania wazopresyny i nasilenie uczucia pragnienia.
Zadanie 13ADC jako terapia celowana nowotworów3ADC dostarcza toksyny tylko do komórek nowotworowych, bo przeciwciała wiążą się wyłącznie z ich antygenami. Stabilność łącznika zapobiega przedwczesnemu uwolnieniu leku w krwiobiegu, a lizosomy rozkładają łącznik wewnątrz komórki, uwalniając aktywny lek.
Zadanie 14Otrzymywanie roślin transgenicznych z użyciem Agrobacterium2E1 to restryktaza, która tnie DNA (plazmid i obcy gen), a E2 to ligaza, która łączy fragmenty DNA w zrekombinowany plazmid. Bakteria A. tumefaciens jest wektorem, ponieważ przenosi ten zrekombinowany plazmid do komórki roślinnej.
Zadanie 15Elektroforeza DNA w apoptozie i nekrozie1Nekroza daje smugę (ścieżka C), apoptoza drabinkę (ścieżka B). Zdrowa komórka to ścieżka A (wysokocząsteczkowe DNA przy studzience).
Zadanie 16Dziedziczenie grup krwi ABO z genem FUT1416.1 – delecja; 16.2 – Leu-Val-Val-Pro-Leu; 16.3 – zmiana ramki odczytu (A); 16.4 – genotypy: HH IAIA, Hh IAIA, HH IAi, Hh IAi.
Zadanie 17Ekologia i adaptacje płaskogłowa ciemnogłowego3Optimum temperaturowe wynosi ok. 23°C; powyżej tej temperatury aktywność maleje, więc ocieplenie może być zagrożeniem. Adaptacje drapieżnicze to m.in. spłaszczone ciało i oczy na czubku głowy ułatwiające polowanie z ukrycia.
Zadanie 18Rośliny poduszkowe: konwergencja, adaptacje, rozmnażanie3Poduszkowaty wzrost to przykład konwergencji, gdyż wyewoluował niezależnie w różnych rodzinach. Jest przystosowaniem do czynników abiotycznych, np. niskiej temperatury lub silnego wiatru. Osobniki żeńskie wytwarzają owoce, ale nie pyłek, a obupłciowe – zarówno pyłek, jak i owoce.
Zadanie 19Ochrona szpaka balijskiego: reintrodukcja i CITES2Reintrodukcja powinna wykorzystywać osobniki z różnych ogrodów zoologicznych, aby zwiększyć różnorodność genetyczną populacji. Wpis do CITES zakazuje międzynarodowego handlu, co utrudnia kłusownictwo.

Zadania według działów

inne

rośliny

skóra

ewolucja

wydalanie i osmoregulacja

układ krążenia i krew

układ ruchu

układ nerwowy

odporność

genetyka

komórka i biochemia

ekologia

Oficjalny arkusz i zasady oceniania CKE

Pełna treść zadań z rysunkami: arkusz CKE (PDF). Punktacja: zasady oceniania CKE (PDF).

Źródło zadań: Centralna Komisja Egzaminacyjna. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.