Matura z biologii 2025, zadanie 2: Plastydy i ich przemiany – odpowiedzi i wyjaśnienie

Chloroplasty z mikrofotografii A przekształcają się w chromoplasty na mikrofotografii B podczas dojrzewania owoców. Wspólną cechą wszystkich plastydów jest np. otoczenie podwójną błoną lub obecność własnego DNA.

O czym jest zadanie 2?

Wstęp zadania omawia różnorodność plastydów – organelli roślinnych, takich jak proplastydy, amyloplasty, etioplasty, chloroplasty i chromoplasty, oraz ich zdolność do przekształcania się podczas rozwoju rośliny. Przedstawiono mikrofotografie tkanek roślinnych z widocznymi plastydami, oznaczone literami A, B, C.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 4 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 2.1 (0–2 pkt)

Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało przemiany plastydów. Wpisz w wyznaczone miejsca odpowiednie nazwy plastydów oraz oznaczenia literowe mikrofotografii (A–C). Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej części owocu ... , widoczne na mikrofotografii ... , mogą się przekształcać w ... – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na mikrofotografii ... .

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: chloroplasty (A), chromoplasty (B)

W zielonych częściach owocu chloroplasty przeprowadzają fotosyntezę. Podczas dojrzewania owoców chloroplasty tracą chlorofil i gromadzą karotenoidy, przekształcając się w chromoplasty, które nadają owocom barwę. Na podstawie budowy i wyglądu mikrofotografii A przedstawia chloroplasty, a B – chromoplasty wypełnione karotenoidami.

Punktacja: 2 pkt za poprawne wszystkie cztery elementy (2 nazwy plastydów i 2 litery), 1 pkt za trzy poprawne.

Zadanie 2.2 (0–1 pkt)

Podaj jedną cechę budowy występującą u wszystkich pięciu form plastydów roślinnych wymienionych w tekście.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Wszystkie plastydy są otoczone podwójną błoną białkowo-lipidową.

Plastydy pochodzą od wspólnego przodka i zachowują podstawową budowę: każdy jest oddzielony od cytozolu dwiema błonami. Dodatkowo zawierają własne DNA i rybosomy, ale podwójna błona jest cechą uniwersalną.

Punktacja: 1 pkt za podanie dowolnej poprawnej cechy wspólnej, np. podwójna błona, obecność DNA. Nie uznaje się odpowiedzi o otoczeniu pojedynczą błoną lub błoną komórkową.

Najczęstsze błędy w zadaniu 2

Pomylenie chloroplastów z chromoplastami lub innymi typami plastydów
Błędne przypisanie liter mikrofotografii (np. zamiana A i B)
Podanie cechy charakterystycznej tylko dla chloroplastów, a nie wszystkich plastydów (np. obecność tylakoidów)

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2025, poziom rozszerzony (w maju 2025). Wstęp CKE opracowała na podstawie: P. Wojtaszek i in. (red.), Biologia komórki roślinnej. Struktura, Warszawa 2006.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.