Matura z biologii 2025, zadanie 3: Geotropizm korzenia, barwienie skrobi, strefa elongacyjna – odpowiedzi i wyjaśnienie

Do barwienia skrobi używa się płynu Lugola (roztworu jodu w jodku potasu). Reakcja wzrostowa wyginająca korzeń w dół zachodzi w strefie elongacyjnej (strefie wzrostu na długość).

O czym jest zadanie 3?

Wstęp opisuje geotropizm dodatni korzeni i rolę amyloplastów w czapeczce jako statolitów wyczuwających grawitację. Przy zmianie położenia korzenia amyloplasty przemieszczają się na dolną stronę komórki. Zdjęcie przedstawia wierzchołek korzenia z ziarnami skrobi wybarwionymi na granatowo.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 5 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 3.1 (0–1 pkt)

Podaj nazwę odczynnika, który na granatowo wybarwia ziarna skrobi, np. w czapeczce korzeniowej.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Płyn Lugola (roztwór jodu w jodku potasu).

Skrobia tworzy z jodem granatowy kompleks. Odczynnikiem zawierającym jod cząsteczkowy i jodek potasu jest płyn Lugola. To standardowy test na obecność skrobi.

Punktacja: Punkt za podanie poprawnej nazwy odczynnika zawierającego wolny jod, np. płyn Lugola. Nie uznaje się odpowiedzi typu 'jod' bez wskazania konkretnego roztworu.

Zadanie 3.2 (0–1 pkt)

Podaj nazwę strefy korzenia, w której zachodzi reakcja wzrostowa prowadząca do wygięcia się wierzchołka korzenia w dół.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Strefa elongacyjna (strefa wzrostu na długość, wydłużeniowa).

Wygięcie korzenia wynika z nierównomiernego wzrostu komórek w strefie elongacyjnej: komórki po stronie dolnej rosną wolniej, po górnej szybciej. Strefa merystematyczna odpowiada za podziały komórek, a nie za wydłużanie.

Punktacja: Punkt za wskazanie strefy elongacyjnej lub jej synonimów. Nie uznaje się 'strefy merystematycznej' ani ogólnej 'strefy wzrostu' bez doprecyzowania 'na długość'.

Najczęstsze błędy w zadaniu 3

Uczniowie podają samo 'jod' zamiast pełnej nazwy odczynnika (np. płyn Lugola).
W zadaniu 3.2 mylą strefę elongacyjną ze strefą merystematyczną, która nie odpowiada za wygięcie.
Często nie znają odczynnika do wykrywania skrobi i podają niewłaściwe substancje.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2025, poziom rozszerzony (w maju 2025). Wstęp CKE opracowała na podstawie: J. Stanga i in., Studying Starch Content and Sedimentation of Amyloplast Statoliths in Arabidopsis. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.