anotemy
Zaloguj się
Wypróbuj za darmo
Matura z biologii 2025, zadanie 9: Tkanki łączne stawu kolanowego, klasyfikacja stawu, rola mazi – odpowiedzi i wyjaśnienie
W stawie kolanowym występują tkanki: kostna (B), chrzęstna szklista (C), łączna właściwa zbita (A) i tłuszczowa żółta (D). Staw kolanowy jest stawem złożonym, bo łączy więcej niż dwie kości; maź stawowa zmniejsza tarcie i amortyzuje wstrząsy.
O czym jest zadanie 9?
Zadanie przedstawia schematyczny przekrój stawu kolanowego oraz cztery mikrofotografie tkanek łącznych (A–D). Należy rozpoznać tkanki oznaczone numerami 1–4 na schemacie i dopasować do nich odpowiednie mikrofotografie.
Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 14 · zasady oceniania CKE.
Zadanie 9.1 (0–2 pkt)
Uzupełnij tabelę – dla każdej tkanki łącznej oznaczonej na przekroju stawu kolanowego (1.–4.) podaj jej nazwę oraz dopasuj właściwą mikrofotografię (A–D). Wpisz nazwy oraz litery w odpowiednie komórki tabeli.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: 1. tkanka kostna – B; 2. tkanka chrzęstna szklista – C; 3. tkanka łączna właściwa zbita – A; 4. tkanka tłuszczowa żółta – D.
Na schemacie stawu kolanowego nasady kości zbudowane są z tkanki kostnej (mikrofotografia B pokazuje osteony lub beleczki kostne). Powierzchnie stawowe pokrywa chrząstka szklista (C – chondrocyty w jamkach). Więzadła i ścięgna są z tkanki łącznej właściwej zbitej (A – równoległe włókna kolagenowe), a ciało tłuszczowe stawu to tkanka tłuszczowa żółta (D – komórki z kroplą tłuszczu).
Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawne uzupełnienie obu kolumn tabeli (2 pkt) lub jednej kolumny albo dwóch wierszy (1 pkt); nie uznaje się zbyt ogólnych nazw, np. «oporowa», «szkieletowa», a dla tkanki łącznej właściwej samego «włóknista».
Zadanie 9.2 (0–1 pkt)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Staw kolanowy to
A. staw prosty,
B. staw złożony,
ponieważ
1. umożliwia ruch w jednej osi.
2. umożliwia ruch w kilku osiach.
3. stanowi połączenie więcej niż dwóch kości.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: B3 (staw złożony, ponieważ stanowi połączenie więcej niż dwóch kości).
Staw kolanowy łączy kość udową, piszczelową i rzepkę, więc jest złożony (więcej niż dwie kości). Nie jest stawem prostym, który tworzą tylko dwie kości. Umożliwia ruchy w dwóch osiach (zginanie/prostowanie i ograniczoną rotację), ale to nie jest głównym kryterium podziału na prosty/złożony.
Punktacja: 1 pkt za poprawne zaznaczenie obu elementów (B i 3); za samą literę lub samo uzasadnienie punktu nie przyznaje się.
Zadanie 9.3 (0–1 pkt)
Przedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Maź stawowa zmniejsza tarcie między powierzchniami stawowymi, zapobiegając ich ścieraniu, oraz amortyzuje wstrząsy.
Maź stawowa wypełnia jamę stawową i tworzy cienką warstwę poślizgową między chrząstkami, co redukuje tarcie i zużycie powierzchni stawowych. Dodatkowo jej lepkość pozwala absorbować energię wstrząsów, chroniąc staw przed przeciążeniami.
Punktacja: Punkt przyznaje się za wskazanie zmniejszenia tarcia lub amortyzacji; nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych o ochronie bez mechanizmu ani wyłącznie odżywiania chrząstki.
Najczęstsze błędy w zadaniu 9
- Uczniowie mylą typy tkanek łącznych, np. uznają chrząstkę za tkankę kostną lub nie rozróżniają tkanki łącznej właściwej zbitej od tkanki chrzęstnej włóknistej.
- Błędnie klasyfikują staw kolanowy jako prosty, ignorując rzepkę jako trzecią kość.
- W zadaniu o mazi stawowej piszą tylko o odżywianiu chrząstki lub ogólnie o ochronie, nie wskazując na zmniejszenie tarcia lub amortyzację.
Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2025, poziom rozszerzony (w maju 2025). Wstęp CKE opracowała na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.